In een ontwikkeling die absoluut niemand zal verbazen die ooit ergens in de rij heeft gestaan, hebben bewoners van een van de meest exclusieve buurten van Amsterdam de stad voor de rechter gedaagd vanwege een frietzaak die viral ging op TikTok. De frietzaak in kwestie, Fabel Friet aan de Runstraat, heeft blijkbaar de onvergeeflijke misdaad begaan populair te zijn.

Op drukke dagen strekt de rij zich uit over een brug aan de Keizersgracht – een van de drie hoofdgrachten van Amsterdam – zo werd de rechtbank vorige week verteld. De smalle straat is zeven dagen per week vol met toeristen die op hun bestelling wachten. En met voorbedachten rade rondhangen – op geparkeerde auto's, op straat zelf, en op trappen en portieken – wachten meeuwen om toe te slaan. Ja, de meeuwen zijn in de rij aangesloten. Ze hebben de memo over exclusiviteit niet ontvangen.

"We zitten in een soort oorlog waarin een zeer ongewenste frietzaak het hele gebied heeft vervuild," zei Thomas van Leeuwen, die in de buurt woont, vermoedelijk terwijl hij met zijn vuist naar een zeemeeuw schudde. "Eten op straat is schaamteloos gedrag. Het zorgt voor smerig eten op onze stoepen en mayonaise in het prachtige steen. De zilvermeeuwen zijn als bewoners ingetrokken, en het ergste is de rattenplaag." De ratten hebben, naar men aanneemt, de buurtvereniging niet geraadpleegd voordat ze introkken.

Negentien buren hebben formeel geprotesteerd tegen de exploitatievergunning voor Fabel Friet, wiens kenmerkende product friet is met parmezaanse kaas en truffelmayonaise. Niek van der Heijden, de hoofdeiser, zei dat het probleem de kleine omvang van de afhaalzaak was. "Wat wij de 'TikTok-rij' voor Fabel Friet noemen, veroorzaakt de meeste overlast," zei hij. "De bedrijfsvoering vindt plaats op straat: wachten om te bestellen, wachten om bediend te worden, eten. We willen dat Fabel naar een plek gaat waar genoeg ruimte is om klanten binnen te hebben." Bij voorkeur ergens dat niet binnen reukafstand van hun ambachtelijke stoepen ligt.

In een volgepakte rechtszaal dinsdagochtend erkende een advocaat van de gemeente Amsterdam dat de burgemeester van de stad, Femke Halsema, een vergunning kan weigeren als de "woon- en leefomgeving" negatief wordt beïnvloed door een bedrijf. Hoewel de frietzaak, zei ze, zich houdt aan haar vergunningsverplichtingen om de rij te beheren en afval op te ruimen, "het gaat al lang zo, de impact blijft ernstig, en je moet je afvragen: hoe lang kunnen we dit tolereren?" Voor de huidige vergunning, zei ze, zou de stad zich laten leiden door de uitspraak van de rechtbank. De rechtbank zal zich vermoedelijk niet laten leiden door de meeuwen.

De eigenaren van de zaak, Abel Klatser en Floris Feilzer, zeiden dat ze zeven dagen per week, vier keer per dag, een schoonmaakdienst inzetten, en dat het aantal bezoekers dit augustus met 23% is gedaald ten opzichte van vorig jaar nadat ze vier nieuwe locaties hadden geopend. "Een paar buren hebben overlast ervaren, maar andere mensen genieten van friet eten," zei Gertjan Teeuwen, hun advocaat. "Het kan druk zijn, maar er zijn pieken en dalen." Pieken, dalen, en een heleboel truffelmayonaise.

Klatser en Feilzer zeiden in een openbare verklaring dat ze zich oneerlijk aangevallen voelden terwijl ze hun best doen om goede buren te zijn. "Fabel Friet is ons kind, en we hebben er hart en ziel in gestopt," zeiden ze. "Het is pijnlijk als mensen negatief over ons bedrijf praten." Hun kind, moet worden opgemerkt, is een frietzaak. Ouderschap is ingewikkeld.

De zaak gaat verder dan irritaties over zogenaamd performatief toerisme, waarbij toeristen naar een plek stromen om foto's op sociale media te plaatsen. "De kleine straatjes zijn misschien charmant, maar eigenlijk is de ruimte niet ontworpen voor zoveel mensen," zei Lisa-Bobbie Kamp, een advocaat voor de buren. "Dit is een kwestie van ruimte innemen, wie de plek bezit en of je zomaar de openbare ruimte kunt gebruiken." Een filosofische vraag, eigenlijk – een die opgelost zou kunnen worden door de friet gewoon binnen te eten, maar waar zit de TikTok daarin?

Marije Peute, promovenda aan de Universiteit van Amsterdam, heeft de effecten van "viral urbanism" in de buurt bestudeerd. "De gemeente zou echt moeten nadenken over hoe ze willen handelen, want dit gaat over