Odkad ludzie zegluja, statki potrzebuja ochrony przed woda, sola, mikroorganizmami i tymi dokuczliwymi robakami morskimi, ktore uwazaja twoj kadlub za przekaske. Jednak do polowy XX wieku badacze poswiecali nie-drewnianym czesciom starozytnych statkow tyle uwagi, ile kapitan poswieca przeciekajacej pompie zedlowej. Materialy wodoszczelne, w szczegolnosci, pozostawaly slabo zbadane - az do teraz.

Nowe badanie opublikowane w Frontiers in Materials pomaga wypelnic te luke. Naukowcy z Francji i Chorwacji przeanalizowali powloke ochronna na wraku rzymskiej republiki Ilovik-Parżine 1, ktory zatonal okolo 2200 lat temu u wybrzezy dzisiejszej Chorwacji. Bo nic tak nie mowi 'rzymska inzynieria' jak lodz, ktora przetrwala wystarczajaco dlugo, by zatonalc i stac sie eksponatem muzealnym.

'W archeologii niewiele uwagi poswieca sie organicznym materialom wodoszczelnym. A przeciez sa one niezedne do zeglugi po morzu lub rzekach i sa prawdziwymi swiadkami dawnych technologii morskich' - powiedziala pierwsza autorka dr Armelle Charrié, archeometrystka w Laboratorium Spektrometrii Mas Interakcji i Systemow w Strasburgu. 'Badajac powloki, znalezlismy dwa rozne rodzaje na tym statku: jedna z sosnowej smoły, zwanej tez paku, a druga z mieszaniny paku i wosku pszczelego. Analiza pylku w powloce pozwolila zidentyfikowac taksony roslin obecnych w bezposrednim srodowisku podczas budowy lub napraw statku.'

Wrak zostal odkryty w 2016 roku, a od tego czasu kilkakrotnie badano statek i ladunek. To badanie jest pierwszym, ktore laczy analize molekularna i pylkowa w celu zidentyfikowania powlok statku i zrekonstruowania roslinności obecnej, gdy te materialy byly produkowane i nakladane na kadlub. Badanie bylo wspolnym przedsiewzieciem Departamentu Archeologii Podwodnej Chorwackiego Instytutu Konserwatorskiego oraz programu 'ADRIBOATS' Centrum Camille Jullian na Uniwersytecie w Aix-Marseille we Francji.

'Niektore regiony na calym Adriatyku maja szczegolne cechy, ktore sklonily lokalna ludnosc do wyksztalcenia specyficznego stylu budowy statkow' - powiedziala Charrié. 'Tylko takie badania jak nasze daja przeglad tych tradycji, ktore swiadcza o prawdziwym kunszcie i roznorodnych tradycjach.' Bo oczywiscie, nawet starozytni szkutnicy mieli regionalne preferencje - jak wybor miedzy paku a paku z nuta wosku pszczelego.

Aby to zbadac, naukowcy przeprowadzili analize strukturalna, molekularna i pylkowa, uzywajac spektrometrii mas do identyfikacji nieznanych substancji w zlozonych mieszaninach organicznych. Przeanalizowali 10 probek powlok, aby ustalic biologiczne pochodzenie naturalnych materialow. Molekularny odcisk palca ujawnil zwiazki zwiazane z sosnami, pokazujac, ze kazda probka byla zdominowana przez podgrzana zywice iglasta lub smole - znana tez jako pak. Jedna probka zawierala jednak inna formuly, zrobiona z wosku pszczelego i smoły, mieszanine znana greckim szkutnikom jako zopissa. Ta mieszanka poprawia elastycznosc kleju i jest latwiejsza w aplikacji na goraco - bo kto chce mocowac sie z lepkim paku w temperaturze pokojowej?

Pak jest naturalnie lepki, wiec moze wychwytywac pylki z pobliskiej roslinności i zachowac je przez tysiaclecia. Badajac rodzaje pylkow uwiezionych w powlokach i mierzac ich wzgledna obfitosc, naukowcy zawężili miejsce, gdzie czesc paku mogla byc wyprodukowana lub ponownie naniesiona podczas napraw. Pylki z Ilovik-Parżine 1 wskazaly na szeroki zakres srodowisk: wybrzeza i doliny srodziemnomorskie i adriatyckie z lasami debu ostrolistnego i sosny, plus matorral - srodziemnomorski zaroślowy las, gdzie rosna oliwki i leszczyny. Pylki olchy i jesionu wskazaly na brzegi rzek i wybrzeza morskie, a niewielkie ilosci jodly i buku sugerowaly gorski teren charakterystyczny dla polnocno-wschodniego wybrzeza Adriatyku, gdzie pasma gorskie Istrii i Dalmacji leza blisko morza.

Analiza sugeruje rowniez, ze statek otrzymal cztery do pieciu oddzielnych partii powloki w ciagu czasu. Rufa i czesc srodkowa wydawaly sie pokryte tym samym