Het Wereldvoedselprogramma (WFP) is teruggekeerd uit Somalië met een boodschap die klinkt als het vervolg van een horrorfilm die niemand wilde: de hongersnood is terug, en hij is hongeriger dan ooit.

Matthew Hollingworth, adjunct-directeur van het WFP, bracht vrijdag het sombere nieuws na een bezoek aan een land waar bijna zes miljoen mensen – ongeveer een op de drie Somaliërs – nu te maken hebben met acute honger. Twee miljoen van hen verkeren al op noodsituatieniveau van voedselonzekerheid, wat slechts één beleefde stap verwijderd is van een regelrechte hongersnood. Ongeveer 1,9 miljoen kinderen zijn acuut ondervoed, want blijkbaar vond het universum dat ze een extra uitdaging nodig hadden.

De crisis, legt het WFP uit, wordt aangewakkerd door wereldwijde economische schokken als gevolg van instabiliteit rond de Straat van Hormuz en de bredere chaos in het Midden-Oosten. Voedselprijzen in sommige delen van Somalië zijn met maar liefst 70 procent gestegen, terwijl brandstofprijzen met 150 procent zijn gestegen, waardoor het duur is om hulp en basisgoederen te vervoeren. Ook aanvoerroutes zijn verstoord, want waarom zou humanitair werk makkelijk zijn?

Hollingworth gaf een bijzonder sprekend voorbeeld: containers met therapeutisch voedsel bestemd voor Somalië arriveerden 40 dagen te laat “vanwege de impact op de wereldwijde scheepvaart.” Dat zijn 40 dagen waarin hongerige kinderen wachtten op voedsel dat vastzat in transit, als een vertraagd Amazon-pakket, maar met veel hogere inzet.

De omstandigheden zijn bijzonder nijpend in Puntland, waar opgedroogde waterbronnen, ingestorte bestaansmiddelen en drie opeenvolgende mislukte regenseizoenen de regio hebben veranderd in een wanhopig spelletje stoelendans – behalve dat de stoelen voedsel en water zijn, en er lang niet genoeg zijn. Gezinnen vluchten met alles wat ze hebben nadat ze hun dieren, boerderijen en inkomen zijn kwijtgeraakt. Slechts één dag voor zijn persconferentie in Genève ontmoette Hollingworth een pas ontheemd gezin in Mogadishu dat uit het zuiden was gevlucht, en zich voegde bij duizenden anderen die nu in overvolle stedelijke gebieden hulp zoeken.

Zelfs de recente regenval heeft niet veel geholpen, want als je al je vermogen om ermee om te gaan hebt uitgeput, lost een beetje water niet het feit op dat je vee dood is en je gewassen weg zijn.

Het WFP zegt dat humanitaire organisaties nu “onmogelijke keuzes” moeten maken vanwege ernstige financieringstekorten. Het agentschap bereikt momenteel slechts één op de tien mensen die voedselhulp nodig hebben – een dramatische daling ten opzichte van vorig jaar, toen meer dan twee miljoen mensen hulp ontvingen. In Puntland is het aantal functionerende gezondheidscentra gedaald van 12 vorig jaar naar slechts drie. Preventieve voedingsprogramma’s zijn in sommige faciliteiten volledig gestopt, waardoor alleen noodbehandeling overblijft. Want preventie is voor mensen met budgetten.

Tijdens zijn bezoek bezocht Hollingworth een gezondheidscentrum waar moeders honderden kilometers hadden gelopen met ondervoede kinderen. Een moeder vertelde hem dat haar driejarige zoon slechts twee maanden voedingsondersteuning had gekregen voordat de hulp werd stopgezet omdat de middelen op waren. “Ze wordt nu gedwongen om uit te zoeken hoe ze haar kind en andere kinderen volgende maand moet voeden,” zei hij.

Zonder dringende nieuwe financiering waarschuwt het WFP dat zijn operaties in Somalië in juli volledig kunnen stoppen. Dat is het soort deadline dat je doet wensen dat je meer aandacht had besteed aan die fondsenwervende e-mails.

Hulpfunctionarissen trekken scherpe vergelijkingen met 2022, toen Somalië gevaarlijk dicht bij hongersnood kwam na langdurige droogte en massale ontheemding. Destijds hielp een grootschalige internationale reactie een catastrofe te voorkomen. Hollingworth benadrukte dat hetzelfde resultaat nog steeds mogelijk is – maar alleen als overheden en donoren nu handelen. “Hongersnood is altijd te voorkomen,” zei hij. “Preventie hangt af van tijdig handelen.”

Het WFP zegt dat het al de systemen heeft om de hulp snel uit te breiden, waaronder 1,7 miljoen biometrisch geregistreerde mensen die onmiddellijk noodcontantsteun kunnen ontvangen. Maar zonder onmiddellijke internationale actie riskeert Somalië opnieuw in een verwoestende ramp te glijden. Zoals Hollingworth het verwoordde: “Honger stijgt. Copingstrategieën storten in. En het venster begint te sluiten.”