In een ontwikkeling die absoluut niemand zal verbazen die onlangs heeft geprobeerd een dokter te zien in Nieuw-Zeeland, is de gezondheidszorg naar voren gekomen als het op een na grootste verkiezingsissue, waarbij 44% van het land het als hun grootste zorg noemt - net achter de kosten van levensonderhoud, volgens Ipsos. De lat voor politieke prioriteiten lijkt nu ergens tussen 'kan ik brood betalen' en 'overleef ik de wachttijd om een huisarts te zien' te liggen.

Neem Jane Harrison, 60, en haar man Shaun Fitzgerald, 65. Eens een steunpilaar van de gemeenschap die speeltuinfondsen en aardbevingsparaatheid in hun stad op het Zuidereiland veiligstelde, zit Harrison nu in de bijstand en zorgt voor Fitzgerald na een rugoperatie voor spinale stenose in augustus 2025 die niet de gehoopte verlichting bracht. Hij is sindsdien met intense pijn teruggekeerd naar de spoedeisende hulp, om van ambulancepersoneel te horen: 'Er zijn geen bedden in het ziekenhuis, als we je meenemen zul je moeten zitten en dat kun je duidelijk niet, je kunt beter thuis blijven.' Niets zegt 'gezondheidszorg van wereldklasse' als het advies om in je eigen woonkamer te lijden.

Fitzgerald, een voormalige dakdekker, strompelt nu dagelijks op een cocktail van pijnstillers terwijl hij wacht op een nieuwe operatie om zijn wervels te fuseren. Harrison vecht ondertussen tegen langdurige Covid met beperkte steun, en staat voor 'talloze doktersbezoeken' die 'zo duur zijn, en je moet het steeds opnieuw doen.' Het echtpaar, dat hun hele leven heeft gewerkt en belasting heeft betaald, had nooit gedacht bedlegerig te zijn en 'wanhopig geld van de overheid proberen los te peuteren.' Het is bijna alsof decennia van belastingbijdragen je iets meer zouden moeten opleveren dan een plek op een wachtlijst.

De druk op het systeem is in de schijnwerpers gezet door spraakmakende incidenten, waaronder een man die overleed nadat hij in een ziekenhuistoilet was ingestort na een wachttijd van negen uur op een drukke spoedeisende hulp. Dr. Katie Ben, anesthesist en voorzitter van de Association of Salaried Medical Specialists, beschrijft een geleidelijke achteruitgang: 'Er zijn niet genoeg bedden, niet genoeg verpleegkundigen, niet genoeg artsen op elk niveau van de rooster, niet genoeg ruimte.' In Nelson, waar ze werkt, zijn er 17 minder verpleegkundigen dan drie jaar geleden, en chirurgische afdelingen opereren vanuit een aardbevingsgevoelig gebouw dat al minstens tien jaar op de nominatie staat om vervangen te worden. 'Je bereikt gewoon een kantelpunt,' zegt ze - een kantelpunt dat blijkbaar al enige tijd geleden is bereikt en nog steeds niet is verdwenen.

Verpleegkundigen en artsen melden dat veilige zorg in het gedrang komt, waarbij velen naar Australië overlopen voor lonen tot 30% hoger. Gecombineerd met de terugdraaiing van Māori-toegangsinitiatieven, miljoenen die naar particuliere ziekenhuizen stromen, en een vergrijzende bevolking, waarschuwt Ben voor een opkomend tweeledig systeem waarin alleen degenen die het zich kunnen veroorloven worden gezien. Een op de vier volwassenen zegt geen toegang te hebben tot hun huisarts, en recordaantallen melden zich bij de spoedeisende hulp - want niets zegt 'eerstelijnszorg' als een door crisis gedreven SEH-bezoek.

De cijfers van de regering zijn, laten we zeggen, optimistisch. Minister van Volksgezondheid Simeon Brown beloofde 2.000 extra fulltime verpleegkundigen, maar heeft er sinds zijn aantreden slechts 54 geleverd. Brown houdt vol dat het systeem 'meetbaar verbetert', en noemt driekwart van de SEH-patiënten die binnen de zes-uur-doelstelling worden gezien, verbeterde kindervaccinatiegraad en wachttijden voor electieve chirurgie, en 40.000 extra electieve operaties door uitgaven aan particuliere ziekenhuizen. Hij geeft toe dat het systeem 'onder druk blijft staan, en te veel Nieuw-Zeelanders wachten nog steeds te lang op zorg' - een concessie ongeveer zo geruststellend als horen dat de Titanic 'meetbaar verbetert' terwijl hij slagzij maakt.

Vergeleken met andere OESO-landen zweeft Nieuw-Zeeland rond het midden: gezondheidsuitgaven per hoofd van de bevolking en praktiserende verpleegkundigen zijn bovengemiddeld, maar ziekenhuisbedden en artsen zijn benedengemiddeld. Dus, middelmatig - maar met een bijgerecht van negen uur wachten en toilet-tragedies.

Nu de verkiezingen van november naderen, staat in de laatste 1News Verian-peiling National en Labour gelijk op 28%, met de Groenen op 15%, ACT en NZ First elk op 10%, en de centristische Opportunity-partij op 8% - mogelijk