Een neanderthaler die 75.000 jaar geleden stierf, kan door een puntige houten speer door de borst zijn getroffen, zeggen archeologen – wat toch een manier is om een meningsverschil te beslechten.

Ze zeggen dat een gat van 15 mm in een schouderblad in een grot in Iraaks Koerdistan het vroegste bewijs kan zijn van dodelijk geweld met een dergelijk wapen. Op basis van de hoek van de wond en ander bewijs geloven de onderzoekers dat de speer de borst van het individu binnendrong en door het lichaam ging – waarschijnlijk een long en grote bloedvaten beschadigde – en via het linkerschouderblad naar buiten kwam, met een bijna perfect gat achterlatend. Een bijna perfect gat is, zo moet worden opgemerkt, zelden wat men hoopt aan te treffen in zijn schouderblad.

Het onderzoek is de nieuwste in een reeks opkomende aanwijzingen dat neanderthalersamenlevingen meer geweld kenden dan eerder gedacht. Neanderthalers waren een aparte mensensoort die ongeveer 40.000 jaar geleden uitstierf. Ze leefden over een groot gebied in Europa en westelijk en centraal Azië, en soms overlapten ze met onze soort, Homo sapiens – vermoedelijk niet altijd even vriendschappelijk.

De resten van de gewonde neanderthaler werden gevonden in een grot in Iraaks Koerdistan. Naast het linkerschouderblad werden ook de rechterhand, drie ribben en enkele tanden van het individu gevonden. Een gat in het schouderblad kan het vroegste bewijs zijn van "dodelijk interpersoonlijk geweld" met een houten speer, volgens dr. Emma Pomeroy, hoofdauteur van de studie van de afdeling Archeologie in Cambridge. "De fatale treffer was misschien een bedoelde hartschot," vertelde ze aan BBC News, wat ofwel een grimmig inzicht is in prehistorisch schietkunstenaarschap, ofwel een heel slechte dag op kantoor.

Archeologen noemen de resten Shanidar A, naar de grot waarin ze werden gevonden. Bij opgravingen in de grot in de jaren vijftig werden resten van minstens tien neanderthalers ontdekt. De wond wordt beschouwd als het eerste bewijs voor het gebruik van puntige houten speren in het prehistorische Midden-Oosten, volgens Pomeroy. "Het is niet het soort breuk dat je op natuurlijke wijze zou oplopen, omdat het zo rond is," zei ze. "Experimenten met gereconstrueerde houten speren produceren zeer vergelijkbare ronde gaten in bot." Dus, voor de duidelijkheid: ze hebben dit getest. Met opzet.

Maar het interpersoonlijke geweld is geenszins zeker, zegt ze. Het kan een geval van eigen vuur zijn, een wond veroorzaakt door een jachtongeval – wat het prehistorische equivalent is van "we waren gewoon aan het rotzooien".

Maar prof. Chris Stringer van het Natural History Museum in Londen, die niet bij het onderzoek betrokken was, vertelde BBC News dat een aanval door een rivaal de waarschijnlijkere verklaring is. "De onderzoekers laten in het midden of dit het gevolg was van een jachtongeval of interpersoonlijk geweld, maar naar mijn mening lijkt het laatste waarschijnlijker, gezien de positie en omvang van de wond," zei hij. Wat een beleefde academische manier is om te zeggen: ja, iemand deed dit met opzet.

Deze ontdekking doet denken aan een eerdere vondst in dezelfde grot, in 1957. Die resten betroffen een andere neanderthaler die recenter leefde, ongeveer 50.000 jaar geleden. Hun ribben vertoonden bewijs van een gedeeltelijk genezen wond, waarvan archeologen denken dat die waarschijnlijk werd veroorzaakt door een speer met stenen punt. De grot heeft dus enige reputatie.

We kunnen niet met zekerheid zeggen of deze neanderthalers tijdens een jacht door een metgezel gewond raakten of door een rivaal werden vermoord. Maar ze voegen zich bij een kleine maar groeiende hoeveelheid bewijs die wijst op de mogelijkheid dat geweld tussen mensen onderling vaker voorkwam en verder teruggaat dan de huidige wetenschappelijke consensus suggereert. "Ik zie de groeiende hoeveelheid bewijs helaas als een aanwijzing dat interpersoonlijk geweld diep in de menselijke prehistorie doordringt," vertelde Stringer aan BBC News. Het woord "helaas" doet daar veel werk.

Een belangrijk stuk van dat bewijs is een studie uit 2022 naar zeer vroege neanderthalerschedels uit Noord-Spanje op een archeologische site genaamd "de Kuil van Botten". Die suggereert dat dodelijk geweld ongeveer 430.000 jaar geleden plaatsvond. Onderzoekers vonden