Nu de wereldwijde vraag naar elektriciteit stijgt, beleeft kernenergie een beetje een moment - en het Midden-Oosten is blijkbaar vastbesloten om niet buiten de boot te vallen. Verschillende landen in de regio evalueren of werken actief aan kernenergieprojecten, waarbij ze wat het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) een "enorme kans" noemt, afwegen tegen regionale veiligheid, klimaatomstandigheden en het kleine detail van internationale samenwerking.
Shota Kamishima, Senior Coördinatieambtenaar bij het IAEA, zegt dat kernenergie op het "kruispunt van energievraag, technologische innovatie en het veranderende veiligheidslandschap" ligt. Als het goed wordt ontwikkeld, beweert hij, kan het duurzame ontwikkeling ondersteunen, de energieresilientie vergroten en zelfs dienen als platform voor regionale samenwerking. Je kunt je voorstellen dat het platform nogal wiebelig kan worden.
Het Fukushima-ongeluk in 2011 deed het imago van kernenergie geen goed, maar de VN-klimaatconferentie van 2023 erkende het officieel als een lage-emissietechnologie die versneld moet worden ingezet. Drieëndertig landen tekenden voor een verdrievoudiging van de nucleaire capaciteit tegen 2050, waaronder de Verenigde Arabische Emiraten, waar de Barakah-centrale al ongeveer 25 procent van de binnenlandse energiebehoefte dekt. Momenteel leveren 416 reactoren in 31 landen bijna 10 procent van de wereldwijde elektriciteit, met 63 in aanbouw en zo'n 60 landen die de optie onderzoeken, inclusief kleine modulaire reactoren.
Egypte is bijzonder optimistisch. Naast hernieuwbare projecten zoals het Benban-zonnepark en het windpark in de Golf van Suez, is het bijna klaar met de bouw van de kerncentrale El Dabaa - 4.800 megawatt aan capaciteit waarvan de Egyptische autoriteiten geloven dat het zal helpen een stabiel, efficiënt systeem op te bouwen en hen in staat zal stellen schone elektriciteit in het buitenland te verkopen. Want niets zegt stabiliteit als een kerncentrale in een buurt met een kleurrijke recente geschiedenis.
Almuntaser Albalawi, onderzoeker bij het VN-Instituut voor Ontwapeningsonderzoek (UNIDIR), merkt op dat de energievraag in het Midden-Oosten en Noord-Afrika tussen 2000 en 2024 is verdrievoudigd en blijft stijgen, aangewakkerd door AI en economische transformatie. De regio heeft ook een unieke behoefte aan ontzilting en koeling, waardoor stabiele energiebronnen nog urgenter worden. Maar dan is er de geopolitieke omgeving - die, laten we eerlijk zijn, vragen oproept.
Professor Zia Mian van Princeton University wijst erop dat een kerncentrale een levenscyclus heeft van ongeveer 75 jaar, van bouw tot ontmanteling. Hij vraagt: "Hoe is het Midden-Oosten de afgelopen 75 jaar geweest?" Vervolgens somt hij behulpzaam de Arabisch-Israëlische oorlogen van 1967 en 1973 op, de Iran-Irak-oorlog, de VS-Irak-oorlogen en de Syrische burgeroorlog. "Ben je bereid erop te wedden dat de komende 75 jaar fundamenteel anders zullen zijn dan de afgelopen 75 jaar?"
En dan is er het klimaat. Het eerste State of the Arab Climate Report (2024) van de Wereld Meteorologische Organisatie zegt dat het Midden-Oosten twee keer zo snel opwarmt als het wereldwijde gemiddelde, met temperaturen die tegen het einde van de eeuw mogelijk vijf graden Celsius kunnen stijgen. Dat heeft directe invloed op de werking van kerncentrales. "Het Midden-Oosten zal vrijwel onbewoonbaar zijn voor mensen om buiten te leven," zegt Mian. Ook hebben kerncentrales enorme hoeveelheden koelwater nodig, en elke zomer, wanneer mensen de meeste elektriciteit nodig hebben, moet Frankrijk centrales stilleggen omdat het te warm is.
Professor Mian suggereert dat de snelste, goedkoopste elektriciteit komt van hernieuwbare bronnen. "In plaats van 10 jaar te wachten op kernenergie, kun je een decennium aan zonne- of windenergie krijgen voor een fractie van de kosten." Hij wuift de zogenaamde "kernenergie-revival" weg als een oud idee - een vliegend tapijt dat elke generatie probeert te verkopen. "Dat soort technologisch determinisme van 'koop mijn reactor, morgen is het gouden tijdperk' is het ergste. De wereld werkt niet zo. Politiek, mensen, systemen en geschiedenis zijn de sleutel."