De Galápagoseilanden zijn al lang het schoolvoorbeeld van de evolutionaire biologie, sinds Charles Darwin in 1835 aan boord van de HMS Beagle langskwam en een stel vogels oppikte die hij aanvankelijk aanzag voor mussen, spechten, vinken en een enkele mees. Het bleken allemaal vinken te zijn, alleen met snavels gevormd door evolutie om verschillende menu's aan te kunnen. Dat kleine misverstand werd hoeksteenbewijs voor natuurlijke selectie, en de eilanden pronken er sindsdien mee.

Nu, meer dan 150 jaar later, heeft een internationaal onderzoeksteam - waaronder mensen van de Noorse Universiteit voor Wetenschap en Technologie (NTNU), de Royal Botanic Gardens, Kew, de Universiteit van Californië, Davis, en de Charles Darwin Foundation, onder anderen - ontdekt dat de Galápagos-reuzendaisies (geslacht Scalesia) hetzelfde kunstje uithalen als de vinken: snel en herhaaldelijk evolueren, maar met een twist die Darwin's wenkbrauwen zou doen fronsen.

Scalesia-planten, die afkomstig zijn van het Zuid-Amerikaanse vasteland, zijn gediversifieerd in soorten variërend van lage struiken tot torenhoge bomen, met bladeren die variëren van groot en glad tot klein en diep gelobd. De gelobde bladeren zouden de planten helpen om te gaan met hete, droge omstandigheden door waterverlies te verminderen en warmte af te voeren. Maar de genetische machinerie achter deze aanpassing was een mysterie - tot nu toe.

Door de volledige genomen van elke bekende Scalesia-soort te sequencen, ontdekten de onderzoekers dat diep gelobde bladeren onafhankelijk van elkaar meerdere keren evolueerden in verschillende takken van de stamboom. En hier komt de clou: elke keer gebeurde het via verschillende genen, ook al behoren al die genen tot hetzelfde bladontwikkelingsnetwerk. Dat is parallelle evolutie in actie - de natuur vindt meerdere keren dezelfde oplossing, maar neemt verschillende genetische routes om daar te komen.

"In plaats van gecontroleerd te worden door één 'meestergen', lijkt evolutie te putten uit een heel netwerk van interacterende genen, waarbij verschillende componenten worden aangepast om vergelijkbare uitkomsten te produceren," zei Vanessa Bieker, eerste auteur en onderzoeker bij Kew.

De bevindingen, gepubliceerd in Nature Communications, suggereren ook dat de evolutie van Scalesia nog lang niet voorbij is. Veel populaties vertonen grote genetische verschillen en zijn al eeuwenlang geïsoleerd, wat betekent dat er nieuwe soorten in de maak zouden kunnen zijn. De onderzoekers pleiten ervoor dat deze verschillende afstammingslijnen als afzonderlijke conserveringseenheden worden behandeld - want als je de grootste hits van de evolutie wilt beschermen, moet je ook alle remixen beschermen.

Deze studie biedt ook een zeldzame, gedetailleerde blik op adaptieve radiatie, waarbij één voorouderlijke soort snel een heleboel gespecialiseerde vormen voortbrengt. En het begon allemaal met Darwins plantencollecties - waarvan 78 nieuwe soorten bleken te zijn, waaronder vier Scalesia. Dus de volgende keer dat je op de Galápagos bent, onthoud dan: de planten zijn net zo goed in evolutie als de vogels, en ze hebben de genetische bonnen om het te bewijzen.