Een 40-jarige Keniaanse zakenman wist enige tijd door te brengen in een van de regio's die het zwaarst door ebola zijn getroffen, en reisde daarna door nog twee landen voordat iemand doorhad wat er met hem aan de hand was. Hij werd Kenia's eerste bevestigde ebolageval en overleed twee dagen later, op 5 oktober.

Zijn infectie bleef onopgemerkt in meerdere gezondheidsfaciliteiten in de Democratische Republiek Congo en bij twee gezondheidsscreenings op luchthavens in Oeganda en Kenia, wat serieuze vragen oproept over de biosecurity van deze landen tijdens een aanzienlijke uitbraak. Meer dan 4.000 mensen zijn dit jaar in DR Congo aan ebola overleden, in wat de op één na dodelijkste bekende uitbraak tot nu toe is.

Africa CDC, het toonaangevende volksgezondheidsagentschap van het continent, heeft de bewegingen van de Keniaanse patiënt over bijna zes weken gereconstrueerd en daarbij verschillende gemiste kansen blootgelegd om zijn infectie op te sporen en mogelijk te voorkomen dat tientallen mensen in contact kwamen met het dodelijke virus. Het verslag, gepresenteerd door de nooddirecteur van het agentschap, dr. Wessam Mankoula, geeft het duidelijkste beeld tot nu toe van hoe de zakenman duizenden kilometers aflegde terwijl hij steeds zieker werd.

De man, wiens identiteit niet openbaar is gemaakt, woonde zeven jaar in DR Congo en had voor zaken drie van zijn provincies doorkruist. Wanneer of waar hij ebola opliep, blijft onduidelijk, maar het virus was begin oktober aanwezig in alle drie de provincies die hij aandeed, volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Hij bracht een groot deel van eind augustus en begin september door in de provincie Bas-Uélé, waar hij steden als Buta, Aketi en Likati bezocht. De WHO bevestigde in augustus een ebolageval in Buta, vóór zijn bezoek, hoewel er geen bewijs is dat hij het virus daar opliep.

Zijn symptomen openbaarden zich voor het eerst rond 15 september. Hij kreeg antibiotica en werd naar huis gestuurd. Twee dagen later werd hij opgenomen in het Tongo Etandi Health Centre in Bondo, waar hij bleef tot 19 september. Ondanks koorts en een huiduitslag werd hij gediagnosticeerd met een huidinfectie. Zonder dat op enig moment tijdens zijn reizen een ebolatest werd afgenomen, is het moeilijk te zeggen wanneer precies hij het virus opliep. Die symptomen passen bij de vroege stadia van de ziekte, maar ook bij andere infecties die in de regio voorkomen, zoals malaria.

Op 20 september vloog hij naar Kisangani, een stad met ongeveer 1,5 miljoen inwoners aan de Congostroom, waar hij meer dan tien dagen medische zorg zocht. We weten niet welke ziekenhuizen of klinieken hem daar behandelden, noch welke medicijnen ze hem gaven. Kisangani is de hoofdstad van de provincie Tshopo, die slechts 51 ebolagevallen heeft geregistreerd.

Op 1 oktober evenwel, meer dan twee weken nadat hij voor het eerst ziek werd, stapte de zakenman op een binnenlandse vlucht naar Beni, waarna hij zijn reis voortzette naar Kasindi, een drukke grensstad. Zowel Beni als Kasindi liggen in Noord-Kivu, dat 1.755 ebolabesmettingen en meer dan 1.000 doden heeft geregistreerd, waarmee het een van de zwaarst getroffen Congolese provincies is.

Maar hij bleef daar niet lang en stak diezelfde dag de grens naar Oeganda over. Oeganda legde kort nadat de uitbraak in mei begon beperkingen op aan beweging over zijn grens met DR Congo. Het land heeft ervaring met het indammen van meerdere ebola-uitbraken, onder meer via surveillance, contactonderzoek en isolatie van verdachte gevallen. Het heeft dit jaar enkele gevallen gehad – vooral onder mensen die uit DR Congo reisden – maar werd in augustus vrij van de ziekte verklaard. De grens tussen de twee landen strekt zich echter honderden kilometers uit door afgelegen terrein, wat handhaving moeilijk maakt.

Het blijft onduidelijk of de zakenman bij het oversteken van de grens een officieel gezondheidscontrolepunt passeerde. Eenmaal over de grens reisde hij per weg naar de hoofdstad Kampala en vervolgens naar Entebbe International Airport, waar hij op 3 oktober op een vlucht naar Nairobi stapte. Oegandese functionarissen zeiden dat zijn temperatuur normaal was toen hij door de luchthavenscreening ging. Gezondheidsexperts zeggen dat zijn geval benadrukt dat