Augustus was de op een na heetste maand ooit gemeten wereldwijd, met mondiale temperaturen die 1,65°C boven het pre-industriële niveau uitkwamen, zo maakten wetenschappers donderdag bekend - een zin die waarschijnlijk gepaard zou moeten gaan met een gratis koude handdoek en een streng gesprek met de mensheid.

Augustus 2026 evenaarde juli 2023 als de heetste maand ooit gemeten, volgens de Copernicus Climate Change Service van de EU. De zeeoppervlaktetemperaturen stegen ook naar hun hoogste niveaus ooit gemeten voor augustus, omdat de oceanen blijkbaar ook wilden meedoen aan de ellende.

En hier is het addertje onder het gras: deze temperaturen werden geregistreerd nog voordat het komende El Niño-weersysteem veel invloed had. El Niño is dat natuurlijk terugkerende fenomeen waarbij windveranderingen boven de Stille Oceaan de oceaantemperaturen doen stijgen en enorme hoeveelheden warmte in de atmosfeer dumpen, met wereldwijde gevolgen zoals overstromingen, droogtes en hittegolven. De El Niño van dit jaar, die waarschijnlijk tegen het einde van het jaar zijn hoogtepunt bereikt, zal naar verwachting mogelijk de meest intense ooit zijn - nu extra versterkt door de klimaatcrisis, als een huisbrand met een turbocharger.

Friederike Otto, hoogleraar klimaatwetenschap aan Imperial College London, zei het duidelijk: "Hoewel El Niño de hitte begint op te voeren, blijft de onderliggende drijfveer [achter de hoge temperaturen van dit jaar] onze meedogenloze verbranding van fossiele brandstoffen. Klimaatverandering maakt elke El Niño heter, en totdat we stoppen met het verbranden van steenkool, olie en gas, zullen deze recordverpletterende maanden gewoon blijven komen."

De gevolgen van de extreme hitte van augustus worden wereldwijd nog steeds opgeteld: verwoestende bosbranden, beschadigde oogsten, extra sterfgevallen door hittegolven en verstoringen van transport, bedrijfsleven en openbare diensten in veel landen. De inflatie van voedselprijzen zal waarschijnlijk verder stijgen naarmate kleinere oogsten doorwerken in binnenlandse markten en import - want niets zegt "klimaatcrisis" als meer betalen voor brood.

Simon Stiell, de VN-klimaatchef, merkte op dat de economische en sociale schade van de zomer nog steeds wordt geteld. "Extreme hitte [heeft] miljoenen gedood en biljoenen gekost, het transport- en gezondheidssystemen getroffen en de prijzen voor huishoudelijke basisbehoeften zoals voedsel opgedreven," zei hij. "Het bewijs is onweerlegbaar: dit is de spiraalsgewijze prijs van de fossiele brandstofverslaving van de mensheid, en de wereldwijde klimaatcrisis die erdoor wordt aangewakkerd." Hij riep regeringen op om te reageren met "een snellere overstap naar schone energie, die nu goedkoper is dan fossiele brandstoffen, het beschermen van onze bossen en de oceaan, en het opbouwen van klimaatbestendigheid" - radicale ideeën zoals "gebruik het goedkopere ding" en "misschien de planeet beschermen."

De temperaturen overschreden inderdaad de 1,5°C boven pre-industriële niveaus, de ondergrens van twee limieten die in de Klimaatovereenkomst van Parijs uit 2015 zijn vastgesteld en die regeringen beloofden na te streven. Zulke hoge waarden zouden meerdere jaren moeten aanhouden voordat de overeenkomst als geschonden wordt beschouwd, maar de VN gaf deze maand de "overschrijding" toe en zei dat grootschalige verwijdering van kooldioxide uit de atmosfeer nodig zou zijn om het te verhelpen - want niets past beter bij recordhitte dan een gigantische stofzuiger.

Gegevens van de Copernicus-aardobservatiesatellietdienst bevestigden ook dat westelijk en centraal Europa, samen met delen van Scandinavië en Zuidoost-Europa, deze zomer veel droger dan normaal waren. Ondertussen waren grote delen van het zuiden van de VS, Noord-Mexico, delen van Canada, de Maghreb, een deel van de Hoorn van Afrika, Siberië, grote delen van Centraal-Azië, China, Zuid-Amerika, Zuid-Afrika en Noord-Australië allemaal droger dan gemiddeld. Kortom, als je op regen hoopte, zat je in het verkeerde halfrond.

Hoe verder de temperaturen boven de 1,5°C-drempel stijgen, hoe groter de kans op het bereiken van planetaire "kantelpunten" die de temperaturen veel hoger kunnen opdrijven en cruciale klimaatstabilisatoren zoals de Arctische ijskap en het Amazoneregenwoud onomkeerbaar kunnen afbreken. Ruth Fuller, hoofdadviseur klimaat bij WWF UK, zei: "Dit jaar zijn er records gebroken links, rechts en in het midden, waardoor het risico toeneemt..."