W zaskakującym zwrocie akcji, który z pewnością zepsuje niejeden idealny slajd wykładowy, nowe badania sugerują, że 4000-letnie miasto Mohendżo-Daro robiło coś praktycznie niesłychanego: w miarę jak rosło i bogaciło się, jego społeczeństwo stawało się coraz bardziej równe. Historycy od dawna trzymali się przekonania, że gdy weźmiesz kilka rolniczych wiosek i upchniesz je w mieście, nieuchronnie otrzymasz króla, kapłana i całą masę ludzi jedzących kurz. Ale to miasto najwyraźniej nie dotarło do tej notatki.

Badanie przeprowadzone przez University of York, opublikowane w czasopiśmie Antiquity, dokładnie przyjrzało się Mohendżo-Daro, największemu miastu cywilizacji Indusu, i odkryło, że w miarę dojrzewania miasta różnica między największymi i najmniejszymi domami malała. W późniejszych latach przepaść majątkowa spadła do poziomów typowych dla pierwszych wsi rolniczych. Zgadza się: ogromne centrum miejskie z ceglanymi kanałami i zorganizowanym układem ulic jakoś zdołało uniknąć całej fazy „zbudujmy piramidę dla boskiego króla”.

Główny autor, dr Adam Green z Wydziału Archeologii oraz Wydziału Środowiska i Geografii University of York, ujął to zwięźle: „Podczas gdy starożytni Egipcjanie budowali piramidy dla boskich królów, a Grecy wznosili ogromne pałace w Knossos, ludzie z Indusu budowali coś zupełnie innego. Zamiast grobowców wypełnionych złotem i ogromnych świątyń, Mohendżo-Daro skupiło się na wyrafinowanych ceglanych kanałach i zorganizowanym układzie ulic”. Mowa o priorytetach.

Sukces miasta nie polegał jednak tylko na skromnej architekturze. Rozmieszczenie pieczęci z Indusu – tych ważnych narzędzi handlu i biznesu – pokazuje, że zwykle znajdowano je w zwykłych domach, a nie gromadzono w budynkach publicznych. Nie było tam żadnych znanych pałaców, co sugeruje, że bogactwo i władza nie były zmonopolizowane przez jednego potężnego przywódcę. Mieszkańcy prawdopodobnie współpracowali, aby zapewnić gospodarstwom domowym szeroki dostęp do zasobów, i nieustannie inwestowali w kanalizację, utrzymanie dróg i inne usługi publiczne, które przynosiły korzyści wszystkim.

Ustandaryzowany system wag i miar używany w całym regionie prawdopodobnie pomagał w uczciwszym handlu, dając kupcom wspólną miarę towarów. Wszystko to składa się na społeczeństwo, które było zarówno wysoce produktywne, jak i zaskakująco egalitarne, podważając przekonanie, że nierówność jest nieuniknioną ceną wzrostu gospodarczego.

Dr Green zauważa: „W okresie, gdy nierówności wydają się najniższe, produktywność wydaje się rosnąć. To podważa pogląd, że dobrobyt wymaga skoncentrowania władzy decyzyjnej w rękach nielicznych”. Dodaje: „To dość ciekawa lekcja dla współczesnych społeczeństw, ponieważ cywilizacja Indusu wyraźnie pokazuje, że społeczeństwo miejskie może być wysoce produktywne i innowacyjne na dużą skalę, jednocześnie zapewniając sprawiedliwy podział zasobów i władzy”.

Więc następnym razem, gdy ktoś powie ci, że kwitnąca gospodarka musi iść w parze z rosnącym podziałem na bogatych i biednych, po prostu wskaż mu 4000-letnie miasto z naprawdę dobrą hydrauliką.