W miarę jak zmiana klimatu przekształca terytoria rdzenne w Brazylii, nowe pokolenie zwraca się ku kulturze i platformom cyfrowym, aby bronić swoich ziem i przyszłości. Tak, narzędzia oporu obejmują teraz Instagram, Spotify i dobrze zgrany taniec na TikToku.

Obserwują rosnące temperatury, znikające źródła pożywienia, niszczycielskie pożary lasów i przyspieszającą utratę terytoriów przodków – ale także zajmują nową przestrzeń online, wykorzystując media społecznościowe, muzykę, fotografię i taniec jako narzędzia oporu. Bo kiedy las płonie, równie dobrze możesz transmitować na żywo.

Przed ONZ-owskim dniem poświęconym rdzennym ludom świata 9 sierpnia, troje młodych rdzennych liderów podzieliło się tym, jak wykorzystują swoje głosy – i kreatywność – aby dotrzeć do milionów ludzi. Wśród nich są tancerka i przedsiębiorczyni Marciele Albuquerque z ludu Munduruku; piosenkarka i autorka tekstów Kaê Guajajara z ludu Guajajara; oraz fotograf i komunikator Cristian Wariu z ludu Xavante. Cała trójka jest członkami inicjatywy ONZ „Verified”, która ma na celu przeciwdziałanie dezinformacji klimatycznej. Bo najwyraźniej nawet apokalipsa potrzebuje fact-checkera.

Marciele dorastała w Juruti, w brazylijskiej Amazonii, gdzie dzieciństwo oznaczało pływanie w rzekach i zbieranie owoców kilka kroków od wioski. Dziś powrót do domu opowiada inną historię. „Czujemy, że z roku na rok jest coraz goręcej” – powiedziała. „Owoców nie ma już tak dużo jak kiedyś. Kiedyś znajdowaliśmy je blisko wioski, tuż w lesie. Teraz musimy iść znacznie dalej, a i tak nie ma ich tyle samo. Susze stały się ekstremalne, podobnie jak powodzie.” Amazonia gra teraz w trybie hard.

Cristian Wariu pochodzi z Terytorium Rdzennego Parabubure w stanie Mato Grosso, gdzie coraz intensywniejsze pożary przekształcają biom Cerrado i zakłócają codzienne życie. „Życie staje się coraz bardziej nie do zniesienia, ponieważ te pożary są teraz niekontrolowane” – powiedział. „Poważnie wpływają na łańcuch pokarmowy ludu Xavante, a to także ułatwia przedostawanie się do naszych społeczności żywności, która nie jest dla nas dobra. Jeden problem prowadzi do drugiego, aż w końcu odbija się to na naszym zdrowiu.” Ogień zły, przetworzone przekąski gorsze.

ONZ szacuje, że ponad 370 milionów rdzennych mieszkańców na całym świecie już odczuwa skutki zmiany klimatu, podczas gdy globalne temperatury nadal rosną. To mnóstwo ludzi patrzących, jak ich ojczyzny zamieniają się w barbecue.

Kaê Guajajara, urodzona w Mirinzal w stanie Maranhão, uważa, że dzisiejszy kryzys środowiskowy odzwierciedla model rozwoju narzucony rdzennym ludom. Jej zdaniem odróżnianie faktów od dezinformacji jest kluczowe dla pomocy wrażliwym społecznościom w przygotowaniu się na zagrożenia klimatyczne, zanim one nastąpią – a muzyka stała się sama w sobie aktem oporu. „Nasze tradycyjne pieśni niegdyś celebrowały piękno natury i naszą z nią relację” – powiedziała. „Dziś te same pieśni opowiadają o naszych terytoriach i o przymusowym wysiedlaniu z nich. Opowiadają historię wylesiania, bo my ją przeżywamy.” W tle akustyczna gitara i zdrowa dawka słusznego gniewu.

Około połowa rdzennej ludności Brazylii mieszka obecnie w miastach, w tym Kaê, która wychowała się w faweli Maré w Rio de Janeiro. Wzywa ona do silniejszych polityk publicznych wspierających społeczności rdzenne w środowiskach miejskich i widzi rosnącą obecność rdzennych mieszkańców w brazylijskim przemyśle muzycznym jako szansę na uleczenie tego, co nazywa długoletnią raną kolonialną. Bo nic tak nie dekolonizuje jak hit na listach przebojów.

Cristian przypisuje wcześniejszym pokoleniom rdzennych liderów zabezpieczenie praw konstytucyjnych i zbudowanie organizacji, które wzmocniły obywatelstwo. Jego pokolenie, jak mówi, walczy na innym froncie. „Demarkacja to już nie tylko polityka. To także zajmowanie ekranów. Jedno wzmacnia drugie” – powiedział. „Kiedy patrzę na ruch rdzenny jako całość, wierzę, że nasze pokolenie jest w stanie to osiągnąć.”