In Syrië stropen gemeenschappen de mouwen op - en vaak slaan ze de mouwen helemaal over - om puin te ruimen en buurten die door meer dan een decennium van conflict zijn verwoest, weer op te bouwen. De oorlog heeft honderdduizenden levens gekost, miljoenen mensen ontheemd gemaakt en infrastructuurschade achtergelaten die op meer dan 100 miljard dollar wordt geschat. Want niets zegt 'een natie herbouwen' als handmatig verwrongen metaal wegslepen uit wat ooit een woonkamer was.

Joelle-Seme Park, een medewerkster van UNDP die onlangs herstelprojecten bezocht, beschreef het tafereel in Ruraal Damascus: hopen gebroken beton en verwrongen metaal die alles blokkeren, wegen die afgesloten zijn, water- en rioleringsnetwerken die in puin liggen, elektriciteit en essentiële diensten die nauwelijks terugkeren. Hele gemeenschappen blijven afgesloten - wat een beleefde manier is om te zeggen 'afgesneden van alles wat het leven leefbaar maakt.'

Park's belangrijkste inzicht: totdat het puin is geruimd, kan het leven niet volledig herstarten. Baanbrekend, we weten het. Maar hier komt de twist - gemeenschappen leiden de inspanning, maar ze kunnen het niet alleen. Het ruimen van puin vereist apparatuur, planning, coördinatie en voortdurende steun. Je weet wel, het saaie werk.

Enter het REVIVE-project, een UNDP-initiatief dat gemeenschappen helpt bij die eerste stappen. Het ruimt 570.000 ton puin op in Aleppo, Deir-ez-Zor, Homs en Ruraal Damascus. Dat is een hoop puin. Het project rehabiliteert ook wegen, water- en rioleringsnetwerken, biedt voorlichting over het risico van explosieven (want, verrassing, landmijnen verdwijnen niet), en ondersteunt recycling van puin dat wordt omgezet in bouwmaterialen. Niets gaat verloren, niets is te veel.

Park merkte een consistent patroon op: zodra puin is geruimd, keert het leven terug. Beweging hervat, toegang wordt hersteld, families komen thuis. Het werk biedt ook iets dat dringend nodig is - inkomen. Meer dan 1.300 mensen hebben deelgenomen aan cash-for-work-activiteiten die gekoppeld zijn aan puinruiming, waarmee meer dan 6.000 familieleden worden ondersteund. Een vrouw bij een puinrecyclingfaciliteit in Aleppo vertelde Park dat ze voor het project geen inkomen had; nu kan ze haar kinderen, nichtje en neefje te eten geven, en ze gaan weer naar school. Dat is nog eens een vuistslag tegen de economische ineenstorting.

Maar het gaat niet alleen om geld. Er is trots in het helpen herstellen van een buurt. Een vrijwilliger uit de gemeenschap in Aleppo zei dat na het ruimen van puin, buurtbewoners een park en straatverlichting hebben herbouwd, zodat kinderen en vrouwen na schooltijd zonder angst van de ruimte kunnen genieten. Want wie wil er niet spelen in een park dat onlangs een oorlogsgebied was?

Wat Park het meest opviel was de vastberadenheid - mensen die puin met hun blote handen uit hun huizen verwijderen. In Syrië gaat het ruimen van puin niet alleen om sloop; het gaat om het heropenen van wegen, het herstellen van diensten, het ondersteunen van levensonderhoud en het helpen van gemeenschappen om een gevoel van normaal leven terug te krijgen. Of op zijn minst een nieuw normaal waarin het puin wordt gerecycled tot iets nuttigs.