Nu de planeet opwarmt en de bevolking groeit, raken onderzoekers en beleidsmakers steeds wanhopiger over waar onze volgende maaltijd vandaan komt. Een bescheiden suggestie: bugs. Ja, insecten - waarvan slechts 1.611 soorten officieel als eetbaar zijn geclassificeerd, en die de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) promoot als duurzame voedselbron.

Maar vooral westerse samenlevingen blijven hardnekkig onenthousiast over entomofagie - de chique term voor het eten van insecten - zelfs terwijl honderden miljoenen mensen wereldwijd er vrolijk op kauwen. Cultuur zou een deel van deze afkeer kunnen verklaren, maar wetenschappers hadden geen idee hoe diep de afkeer zit of wat er nog meer achter zit.

Enter onderzoekers van het Instituut voor Evolutionaire Biologie (IBE), een joint venture van de Spaanse Nationale Onderzoeksraad (CSIC) en de Pompeu Fabra Universiteit (UPF). Zij hebben genomisch bewijs gebruikt om insectenetende patronen te reconstrueren die duizenden jaren teruggaan. Hun bevindingen, gepubliceerd in Science Advances, suggereren dat onze voorouders in Europa, Centraal- en Oost-Azië waarschijnlijk slechts af en toe insecten aten - en vaak per ongeluk - terwijl tropische mensen en Neanderthalers er veel meer voor in waren. De studie biedt nieuwe inzichten in menselijke evolutie, ecologie, en waarom we nog steeds onze neus ophalen voor een prima krekel.

**Oude tanden vertellen het verhaal (en bugs)**

Het IBE-team onderzocht 745 monsters van tandsteen (tartaar) van anatomisch moderne mensen, daterend van tot 33.000 jaar geleden. Tandsteen is een geweldige opslagplaats van DNA van regelmatig gegeten voedsel, waardoor onderzoekers een voedingsrecord rechtstreeks uit de bron krijgen. De resultaten geven aan dat moderne mensen in Noord-Eurazië niet regelmatig insecten aten. Daarnaast keek het team naar genen die betrokken zijn bij het afbreken van chitine - het taaie spul in insectenexoskeletten. Noord-Euraziatische populaties dragen chitinase-genmutaties die verband houden met een verminderd vermogen om die schalen te verteren, een patroon dat al ongeveer 9.000 jaar stabiel is, samenvallend met het begin van de landbouw.

"De schaarse aanwezigheid van insecten in het dieet van Noord-Euraziërs suggereert dat de afwezigheid van entomofagie niet alleen te wijten is aan recente culturele factoren, maar ook aan een lange ecologische en evolutionaire geschiedenis," zegt Pablo Librado, hoofdonderzoeker bij het IBE die de studie leidde.

**Neanderthalers: verrassend avontuurlijke eters**

Neanderthalers daarentegen waren blijkbaar minder kieskeurig. Hun tandsteen bevatte aanzienlijk meer insecten-DNA, zelfs terwijl ze in vergelijkbare omgevingen leefden. De insecten-DNA-niveaus waren vergelijkbaar met die gevonden in westelijke chimpansees, die hun dieet aanvullen met insecten op de savanne, vooral tijdens droogtes.

Onder de meest voorkomende genetische sporen in Neanderthaler-tandsteen waren die van Diptera - de insectengroep waartoe vliegen en muggen behoren. Muggen-DNA was bijzonder overvloedig. Dit ondersteunt een recente hypothese dat Neanderthalers regelmatig dierlijke karkassen aten die vliegenlarven bevatten. De sterke aanwezigheid van muggenresten suggereert ook dat prooikarkassen mogelijk in vijvers of moerassige gebieden werden bewaard, waar muggen graag eieren leggen.

Genetica ondersteunt dit: Neanderthaler-chitinasegenen lijken een efficiëntere insectenvertering te hebben ondersteund, een patroon dat ook wordt gezien in het enige geanalyseerde Denisova-exemplaar.

**Tropische populaties behielden hun insectenverterende genen**

De onderzoekers keken ook naar genen die betrokken zijn bij het verteren van chitine, specifiek die welke de enzymen chitinase-zuur (CHIA) en chitobiase (CTBS) produceren. In zowel oude als moderne monsters hadden populaties dichter bij de tropen meer kans om genetische varianten te dragen die verband houden met een hogere enzymexpressie.

"Grote hoeveelheden insecten moeten worden ingenomen om de hoge calorie-uitgaven te compenseren die gepaard gaan met het verzamelen ervan. In de tropen is er een grotere beschikbaarheid van sociale insecten, zoals termieten en sprinkhanen: hun biomassa en diversiteit maken duurzame exploitatie mogelijk."