Het Vera C. Rubin Observatorium in Chili, nauwelijks klaar met de bouwfase, heeft al twee voorheen onbekende metgezellen van de Melkweg gevonden. Sterrenkundigen, die al lang vermoeden dat er honderden zwakke sterrenstelsels rond onze kosmische buurt sluimeren, hebben nu bewijs dat de nieuwe telescoop ze daadwerkelijk kan opsporen. Beschouw het als een voorproefje van komende attracties, alleen met meer donkere materie en minder explosies.

Het NSF-DOE Vera C. Rubin Observatorium, gelegen op Cerro Pachón in de Chileense Andes, is ontworpen om de hemel in buitengewoon detail in kaart te brengen. De eerste waarnemingen onthulden twee ongrijpbare objecten die op de een of andere manier aan detectie waren ontsnapt, wat een beleefde manier is om te zeggen dat ze heel, heel erg zwak waren. Grote sterrenstelsels zoals de Melkweg hebben kleinere metgezellen - dwergsterrenstelsels en sterrenclusters - waarvan vele zo weinig sterren bevatten dat het vinden ervan lijkt op het lokaliseren van een enkele glimworm in een stadionfloodlight. Sterrenkundigen hebben ongeveer 65 satellietsterrenstelsels rond de Melkweg geïdentificeerd, maar schattingen suggereren dat er nog honderden onontdekt blijven.

Twee nieuwe studies, waaronder een onder leiding van een Yale-sterrenkundige, suggereren dat Rubin een grote rol kan spelen bij het vinden van deze ontbrekende objecten en het compleet maken van het beeld van de omgeving van ons sterrenstelsel.

Met behulp van waarnemingen die vóór de officiële lancering van het observatorium zijn verzameld, identificeerden onderzoekers twee uitzonderlijk zwakke satellieten. De eerste, Aquarius IV, is een klein sterrenstelsel op ongeveer 355.000 lichtjaar van de aarde in de verre buitenwijken van de Melkweg. De tweede, Rubin-GC1, is een sterrencluster aan de andere kant van ons sterrenstelsel, verborgen in een gebied waar dikke wolken kosmisch stof waarnemingen bijzonder uitdagend maken. Met andere woorden, het verstopte zich achter een galactisch rookgordijn.

Beide ontdekkingen zijn opmerkelijk omdat sterrenkundigen ze deden met slechts een kleine hoeveelheid van de gegevens die Rubin naar verwachting gedurende zijn levensduur zal verzamelen. "Wat ik bijzonder opwindend vind, is dat deze ontdekkingen nog maar het begin zijn voor Rubin," zei William Cerny, een sterrenkundestudent aan Yale's Graduate School of Arts and Sciences. Cerny is de hoofdauteur van de Aquarius IV-studie, gepubliceerd in Research Notes of the AAS, en de tweede auteur van de Rubin-GC1-studie, die is geaccepteerd door The Astrophysical Journal Letters. "Als het observatorium systemen zo zwak en moeilijk kan vinden met alleen zijn voorbeeldgegevens, zal zijn volledige 10-jarige survey ons ongetwijfeld veel meer ontdekkingen van Melkweg-satellieten opleveren," zei Cerny. "Deze nieuwe satellieten zullen ons nieuwe mogelijkheden geven om modellen van sterrenstelselvorming te testen, de assemblagegeschiedenis van de Melkweg te traceren en de aard van donkere materie te onderzoeken."

Rubin begon in juni aan zijn ambitieuze 10-jarige Legacy Survey of Space and Time (LSST). Het project heeft tot doel een uitzonderlijk gedetailleerd verslag te produceren van de veranderende nachtelijke hemel en tegelijkertijd te zoeken naar objecten die eerdere telescopen niet konden detecteren. Een van de belangrijkste wetenschappelijke doelen is het in kaart brengen van de "halo" van de Melkweg, een uitgestrekt, ruwweg bolvormig gebied dat de hoofddisk van het sterrenstelsel omringt. Deze halo bevat verspreide sterren, gas en donkere materie, samen met zwakke satellietsterrenstelsels, sterrenclusters en andere structuren die aanwijzingen bewaren over het verleden van de Melkweg. Om deze enorme survey uit te voeren, gebruikt Rubin de 8,4-meter Simonyi Survey Telescope en de grootste digitale camera ooit gebouwd, die beelden kan vastleggen met een resolutie van 3,2 gigapixels. Door herhaaldelijk grote delen van de zuidelijke hemel te fotograferen, zal het observatorium een buitengewoon breed tijdverloopverslag van het universum opbouwen. De faciliteit wordt gezamenlijk gefinancierd door de National Science Foundation en het Office of Science van het Amerikaanse Department of Energy.

Voor de nieuwe studies onderzochten sterrenkundigen voorbeeldwaarnemingen die tussen april 2025 en januari 2026 waren verzameld. Deze beelden besloegen slechts ongeveer 7% van de hele nachtelijke hemel, maar waren toch voldoende om twee voorheen onbekende metgezellen van de Melkweg te onthullen. De ontdekkingen bieden een bemoedigend vooruitzicht.