In klaslokalen, verloskamers, ziekenhuisgangen en lokale gemeenschappen in heel Oekraïne doen mensen het diep menselijke: hun leven weer opbouwen terwijl er om hen heen een oorlog woedt. Het is bijna alsof ze hebben besloten dat de beste reactie op chaos een koppige toewijding aan normaliteit is.

Neem het frontdorp Bezruky in de regio Charkov, op slechts een halfuur rijden van de Russische grens. De plaatselijke school werd vroeg in de oorlog direct geraakt en sloot haar deuren, terwijl tanks zo dichtbij reden dat je ze kon horen - niet bepaald de soundtrack voor leren. Maar herbouwde ramen en een versterkte structuur brachten de school terug, en de kelder veranderde in iets onverwachts: eerst een schuilplaats, daarna een kunstgalerie. Want niets zegt 'we weigeren ons te laten intimideren' zoals het veranderen van een bommenkelder in een culturele locatie.

Dankzij een project van het VN-agentschap voor infrastructuur en bouwprojecten (UNOPS) met financiering van de Europese Unie, zitten meer dan 15.000 kinderen in de regio weer in de klas. Dat zijn heel wat kinderen die anders de geneugten van algebra en geschiedenis zouden missen.

Leraar Yurii Tkalenko, die 20 jaar lesgeeft in klaslokalen in de regio Cherkasy, nam in 2025 deel aan een trainingsprogramma rond de hervorming van de Nieuwe Oekraïense School. 'Leren stopt nooit,' zegt hij, wat of diepzinnig of lichtelijk onheilspellend is. Het programma, gerund door het onderwijs- en cultuuragentschap UNESCO, gefinancierd door het Global Partnership for Education en gesteund door het Oekraïense ministerie van Onderwijs, richt zich op het aanpassen van onderwijs aan de behoeften van kinderen. Revolutionair concept.

Voor Anastasiia uit de regio Donetsk betekende het krijgen van een baby het verlaten van huis voor een beschermde verloskamer in Charkov, waar ze beviel van een tweeling. 'Ik was bang om te bevallen. Maar het leven gaat door,' zegt ze, wat bewijst dat zelfs in oorlogstijd de ooievaar een weg vindt. Het VN-agentschap voor seksuele en reproductieve gezondheid UNFPA, samen met de EU, steunt verloskamers zoals de hare langs de frontlinie - want baby's wachten niet op staakt-het-vuren.

Kinderopvang is vaak de beslissende factor of een moeder kan werken. De Nanny School van de ILO heeft 80 vrouwen opgeleid om voor kinderen van nul tot drie te zorgen, en bijna de helft vond snel na certificering een baan. Het is een klein programma, maar ontworpen om uit te breiden, waardoor vrouwen uit informeel werk naar iets stabielers gaan - zoals een echte baan met een echt salaris.

In Kryvyi Rih rijdt Oksana nu een van de langste busroutes van de stad, na een training via het She Drives-project van UN Women. Ze werkte als vrachtklerk en twijfelde of ze de selectie zou halen. 'Voor veel passagiers is het nog steeds ongebruikelijk om een vrouw achter het stuur van een bus te zien, maar hun dankbaarheid motiveert me,' zegt ze. 'Als je iets wilt doen, wees dan niet bang om het te proberen. Ik wilde mijn leven veranderen, en dat heb ik gedaan.' We vermoeden dat ze ook een fan is van de 'lean in'-filosofie.

In Zaporizja heeft ziekenhuisdirecteur Hanna Makarenkova de oorlog doorgebracht met het behandelen van explosieverwondingen en het opvangen van geëvacueerden uit Marioepol - meer dan 25.000 patiënten sinds het begin van de grootschalige invasie, vaak onder bombardementen en stroomuitval. 'Mijn collega's geven me de kracht om door te blijven werken,' zegt ze, wat een mooie manier is om te zeggen 'we zitten hier samen in, en iemand moet de lichten aan houden.' Nieuwe onafhankelijke stroomaggregaten, gefinancierd door de EU en geïnstalleerd door UNDP, houden nu haar apparatuur draaiende wanneer het net uitvalt - want niets zegt 'moderne geneeskunde' zoals een back-upgenerator.

In Kostiantynivka verloor Oleksandr beide benen en één oog bij een drone-aanval. Zijn vrouw Nataliia heeft drie maanden aan zijn zijde doorgebracht tijdens operaties en het opnieuw leren - hoe te balanceren, hoe in een rolstoel te komen, met een fysiotherapeut genaamd Illia. 'Beweging is leven,' zegt ze, wat zowel een cliché als een diepe waarheid is. Dan, over de weg vooruit: 'Ik denk dat alles goed komt voor ons. We zullen leven en genieten van het leven. Want het leven gaat door.' De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) van de VN, gefinancierd door de EU, heeft nu meer dan 300 revalidatiespecialisten in heel Oekraïne opgeleid om