Joseph Kabila, 55-letni były prezydent Demokratycznej Republiki Konga, dodał kolejną pozycję do swojego CV: lider rebelii. Bo najwyraźniej po 18 latach rządzenia krajem zatęsknił za dreszczykiem obalania rządów – zwłaszcza tego, któremu sam przekazał władzę. W zwrocie akcji, który zawstydziłby scenarzystę opery mydlanej, Kabila stoi teraz na czele Frontu na rzecz Odnowy Narodu (FRN), sojuszu obejmującego rebeliantów M23, którzy w zeszłym roku zajęli Goma i Bukavu we wschodniej DR Konga. Człowiek, którego przysiągł obalić? Félix Tshisekedi, jego własny następca, którego pomógł osadzić na tronie. A jedna z grup rebeliantów, z którą niegdyś walczył jako prezydent, jest teraz jego sojusznikiem. Polityka w DR Konga: gdzie sojusze są ulotne, a ironia wieczna.

Kiedy na początku tego miesiąca Kabila został mianowany liderem FRN, potwierdziło się to, co wielu Kongijczyków od dawna podejrzewało: były prezydent współpracował z M23. Potwierdzenie to wywołało wstrząs w kraju dwukrotnie większym od Europy Zachodniej, bogatym w złoto, diamenty i minerały napędzające wszystko od telefonów komórkowych po baterie do samochodów elektrycznych. Dla Kabili ten sojusz oferuje możliwą drogę powrotu do władzy. Dla M23 wnosi doświadczenie i sieci byłej głowy państwa do ruchu, którego militarne postępy nie przełożyły się jeszcze na szeroką legitymację narodową. Ale obalenie Tshisekediego jest dalekie od pewności.

Analityk polityczny Henry-Pacifique Mayala powiedział BBC, że Kabila miał niewiele opcji. „Właściwie nie miał innego wyboru” – stwierdził Mayala. W obliczu wyroku śmierci po skazaniu zaocznie za zdradę stanu, a także amerykańskich sankcji za domniemane wspieranie M23, Kabila mógł szukać zapewnień, że partnerstwo posłuży jego interesom. „Nie jestem pewien, czy podejmuje ten ogromny skok w ciemność bez otrzymania znacznych zapewnień” – dodał Mayala, zauważając, że siła militarna M23 może dać Kabili dźwignię w przyszłych negocjacjach z rządem kongijskim.

Zaangażowanie Kabili rodzi również pytania, czy konflikt może rozprzestrzenić się poza wschód. Zdobycze terytorialne M23 koncentrowały się w prowincjach wschodnich, około 1500 km od stolicy, Kinszasy. Sieci polityczne Kabili mogą dać rebelii szerszy zasięg, ale nie oznacza to, że może ona rozszerzyć kampanię wojskową na cały kraj. I nie jest jasne, jak daleko sięga zasięg narodowy Kabili. Podczas sprawowania władzy – po mianowaniu po tajemniczym zamachu na jego ojca Laurenta w 2001 roku – był często postrzegany jako coś w rodzaju outsidera w Kinszasie. Znacznie lepiej czuł się mówiąc po suahili, lingua franca wschodniej DR Konga i Afryki Wschodniej, niż w lingala używanej w Kinszasie.

Grupa rebeliantów jego ojca faktycznie przemaszerowała przez kraj do Kinszasy, również zaczynając na wschodzie, w ciągu siedmiu miesięcy, zanim ostatecznie przejęła władzę w maju 1996 roku i obaliła długoletniego władcę Mobutu Sese Seko, który rządził krajem jak swoją osobistą własnością przez ponad 30 lat. Niewiele wskazuje na to, by FRN Josepha Kabili próbował powtórzyć ten wyczyn, ale na początku tego tygodnia przyrównał Tshisekediego do Mobutu. „Masz tyrana, który chce narzucić i dyktować, co uważa za słuszne, i niekoniecznie przestrzegać konstytucji, która jest najwyższym prawem kraju” – powiedział Conspiracy Trackers Great Lakes (CTGL), pronaukowanej grupie badawczej M23. Kabila oskarżył rząd o wykorzystywanie kary śmierci – kończąc moratorium wprowadzone za jego własnej prezydentury – do zastraszania cywilów, polityków, wojskowych i jego samego. Przedstawił swoją konfrontację z Tshisekedim jako walkę z autorytaryzmem, powołując się na artykuł 64 konstytucji, który wzywa obywateli do przeciwstawienia się każdemu, kto przejmuje władzę lub sprawuje ją z naruszeniem przepisów konstytucyjnych.

Krążą pogłoski, że Tshisekedi planuje zmianę konstytucji, aby umożliwić sobie ubieganie się o trzecią kadencję, a koalicja partii opozycyjnych C64 nosi nazwę od tego samego artykułu konstytucji.