Zdarzyło ci się kiedyś gapić na neonki w sklepie zoologicznym i pomyśleć: „Ciekawe, jak wyglądała ich droga do pracy”? Cóż, nasi koledzy z Planet Money to zrobili i okazuje się, że odpowiedź brzmi: podróż canoe w głąb brazylijskiej Amazonii – przynajmniej w przypadku niektórych z nich.

Ryba, o którą chodzi, to neon czerwony (cardinal tetra), maleńkie, lśniące stworzenie z czerwonym paskiem, które jakoś przekonało miliony ludzi do kupowania szklanych pudełek wypełnionych wodą i wrzucania go do środka. Przez dziesięciolecia zdecydowana większość tych ryb pochodziła z dzikiego połowu, wyławiana przez rybaków takich jak Valderas Siqueira w pobliżu miasta Barcelos w Brazylii – znanego, ujmująco, jako stolica ryb ozdobnych kraju. W dobry dzień Siqueira wyławia 10 000 tych małych wijących się brwi, przyczyniając się do rocznego połowu co najmniej 20 milionów neonów czerwonych, według biologa zajmującego się ochroną przyrody, Scotta Dowda.

„Dwadzieścia milionów to cholernie dużo, jak mówią w Bostonie” – powiedział Dowd NPR, początkowo obawiając się, że rybołówstwo jest niezrównoważone. Ale badania wykazały, że nawet ta zdumiewająca liczba to tylko kropla w morzu populacji neonów czerwonych w Amazonii. Przez jakiś czas była to rzadka dobra wiadomość z Amazonii: miejscowi zarabiają przyzwoite pieniądze, nie paląc lasów deszczowych. Ale teraz Siqueira mówi, że zamówienia znacznie spadły i martwi się, że jego praca może zniknąć.

Winowajca? Farmy ryb w Azji Południowo-Wschodniej złamały kod hodowli neonów czerwonych w niewoli, podcinając rynek dziko żyjących ryb. To klasyczny cios globalizacji – to samo spotkało Barcelos, gdy Europejczycy ukradli drzewa kauczukowe i zasadzili je, zgadliście, w Azji Południowo-Wschodniej. Ale tym razem miasto walczy nowoczesną bronią: marketingiem.

Aramara Castro, lokalna handlarka ryb, która nazywa siebie „dumną wojowniczką-rybaczką”, współpracuje z Dowdem, aby pomóc klientom prześledzić pochodzenie ryb do Amazonii i poznać ludzi, którzy je złowili. Ich argument: pewnie, hodowlane ryby mogą być tańsze, ale czy potrafią opowiedzieć historię o przejażdżce canoe przez bagno? Prawdopodobnie nie. W bezlitosnej globalnej gospodarce, gdy ktoś może skopiować twój produkt, jedyną rzeczą, której nie może skopiować, jest twoja historia pochodzenia – zwłaszcza jeśli obejmuje faceta pluskającego wodę palcami, by zwabić ryby do sieci.