Zit er een enorme, onontdekte planeet verborgen in de koude, donkere uithoeken van ons zonnestelsel? Het idee doet al langer de ronde dan Pluto een planeet was – wat, nu we erover nadenken, niet meer het geval is. Oorspronkelijk Planeet X genoemd, werd het opgevoerd om te verklaren waarom Uranus zich niet aan het orbitale script hield dat de fysica voor hem had geschreven. De zwaartekracht van een onzichtbare wereld, verscheidene keren groter dan de aarde, leek een aannemelijke boosdoener.

Dat mysterie werd opgelost in de jaren 1990 toen iemand de massa van Neptunus herberekende en alles weer klopte. Maar in 2016 bliezen Caltech-astronomen Konstantin Batygin en Mike Brown de geest nieuw leven in met een nieuwe theorie over Planeet Negen, ditmaal wijzend naar de Kuipergordel – die gigantische ring van dwergplaneten, asteroïden en andere kosmische restanten voorbij Neptunus (ja, Pluto woont daar nu). Veel Kuipergordelobjecten, ook wel trans-Neptuniaanse objecten genoemd, hebben banen die niet het verwachte pad volgen, en Batygin en Brown betoogden dat alleen iets met een flinke zwaartekracht daarmee kon knoeien.

Denk aan onze maan: hij draait in 365,25 dagen om de zon, maar de zwaartekracht van de aarde trekt hem in een maandelijkse lus om ons heen. Van buitenaf gezien spiraalt hij. Zo lijken veel Kuipergordelobjecten te dansen op een deuntje dat niet alleen van de zon is. Astronomen waren aanvankelijk sceptisch, maar toenemend bewijs van steeds krachtigere waarnemingen toont aan dat deze banen inderdaad grillig zijn. Zoals Brown in 2024 zei: "Ik denk dat het zeer onwaarschijnlijk is dat P9 niet bestaat. Er zijn momenteel geen andere verklaringen voor de effecten die we zien, noch voor de talloze andere door P9 veroorzaakte effecten die we in het zonnestelsel zien."

In 2018 werd een kandidaat-dwergplaneet genaamd 2017 OF201 – ongeveer 700 km in doorsnee (de aarde is ruwweg 18 keer groter) – ontdekt met een zeer elliptische baan, wat wees op ofwel een oude inslag of de zwaartekracht van Planeet Negen. Aan de andere kant: als Planeet Negen bestaat, waarom heeft niemand hem dan nog gevonden? Sommige astronomen betwijfelen of er voldoende orbitale gegevens van Kuiperobjecten zijn om conclusies te rechtvaardigen, terwijl alternatieve verklaringen zoals een ring van puin of – hou je vast – een klein zwart gat zijn voorgesteld.

De grootste hik? We kijken nog niet lang genoeg naar het buitenste zonnestelsel. 2017 OF201 heeft bijvoorbeeld een omlooptijd van ongeveer 24.000 jaar. Om subtiele zwaartekrachtseffecten te zien, zou je waarschijnlijk vier tot vijf omlopen moeten observeren. Dat is een hoop koffiepauzes.

Nieuwe ontdekkingen blijven de boel compliceren. De laatste is 2023 KQ14, gespot door de Subaru-telescoop op Hawaï. Het is een "sednoïde", wat betekent dat hij het grootste deel van zijn tijd ver van de zon doorbrengt maar nog binnen het zwaartekrachtbereik van de zon (ongeveer 5000 AU, waarbij 1 AU de afstand aarde-zon is). Als sednoïde heeft de zwaartekracht van Neptunus er nauwelijks vat op. De dichtste nadering van 2023 KQ14 tot de zon is ongeveer 71 AU, de verste ongeveer 433 AU. Ter vergelijking: Neptunus staat op ongeveer 30 AU. Dit nieuwe object heeft een zeer elliptische baan, maar is stabieler dan 2017 OF201, wat suggereert dat geen grote planeet – inclusief hypothetische Planeet Negen – zijn pad significant beïnvloedt. Als Planeet Negen bestaat, zou hij verder dan 500 AU van de zon moeten staan.

Om het nog erger te maken voor de Planeet Negen-theorie: dit is de vierde ontdekte sednoïde, en de andere drie hebben ook stabiele banen, wat impliceert dat elke massieve planeet heel ver weg zou moeten zijn. Toch blijft de mogelijkheid bestaan dat er een grote planeet is die de banen in de Kuipergordel beïnvloedt. Maar hem vinden is een uitdaging: het zou 118 jaar duren voor een ruimtevaartuig ver genoeg is gereisd, gebaseerd op schattingen van NASA's New Horizons-verkenner.

Dus we zullen moeten blijven vertrouwen op grond- en ruimtetelescopen om nieuwe asteroïden en verre objecten te spotten naarmate onze observatiemogelijkheden verbeteren. Houd deze (zeer grote) ruimte in de gaten – er kan uiteindelijk iets tevoorschijn komen. Of niet. Blijf kijken.