De Italiaanse premier Giorgia Meloni viert een mijlpaal waar haar voorgangers alleen van konden dromen: haar regering is de langstzittende sinds de Tweede Wereldoorlog. En ze doet het met stijl, met een festival in Bari compleet met foodtrucks, waterstations en traditionele Apulische lichtshows, om een publiek van 10.000 mensen te vermaken die vanuit heel Italië zijn ingebracht. De jongerenvleugel van haar uiterst rechtse partij Broeders van Italië deelt flyers uit en draagt T-shirts met de tekst 'Il Governo più stabile, l'Italia più forte' - wat vertaald kan worden als 'de meest stabiele regering, het sterkste Italië.' Niets zegt stabiliteit als een gecoördineerde PR-campagne.

Maar onder het confetti is Meloni's politieke basis minder solide dan de slogan suggereert. Enter Roberto Vannacci, een voormalig legergeneraal die het feestje is binnengevallen vanaf de uiterst rechtse flank. Zijn nieuwe partij, Futuro Nazionale, gelanceerd in februari, is in de peilingen gestegen tot ongeveer 8%, waarmee hij de Lega voorbijstreeft en Forza Italia overschaduwt. Vannacci haalde voor het eerst de krantenkoppen in 2023 met een zelfgepubliceerd boek zo vol racisme, homofobie, islamofobie en antisemitisme dat het hem zijn baan bij het leger kostte, maar hem wel een bestseller opleverde. Nu is hij Europarlementariër en een doorn in het oog van Meloni.

Zijn manifest is een greatest hits van reactionaire politiek: abortus is 'geen recht', homo's zouden van 6 uur 's ochtends tot 11 uur 's avonds van de tv geweerd moeten worden om kinderen te beschermen tegen 'homoseksualistische' content, en scholen zouden militaire vorming moeten invoeren. Hij wil ook een 'remigratie'-plan om illegale immigranten en buitenlandse criminelen het land uit te zetten. Over Oekraïne zou hij Vladimir Poetin verkiezen boven Volodymyr Zelensky - want waarom niet naar de mond praten van de man die een buurland binnenvalt? In juli organiseerde hij een 'Futuristische Triatlon' in Sanremo, een evenement dat bedoeld is om 'geest en lichaam te trainen' in een griezelige echo van de fascistische esthetiek uit de tijd van Mussolini. Want niets zegt 'nieuwe partij' als het recyclen van oude fascistische clichés.

Meloni, die meer gematigd heeft geregeerd dan verwacht - althans aan de oppervlakte - staat nu voor een dilemma. Haar pragmatische, pro-Oekraïense houding in het buitenland heeft een vacuüm achtergelaten op uiterst rechts thuis, en Vannacci vult dat op. Haar coalitie is fiscaal voorzichtig geweest, maar heeft grote structurele hervormingen vermeden en zich gericht op recht en orde. Critici zoals Democratisch parlementslid Lia Quartapelle beweren dat de regering haar stabiliteit heeft verspeeld: 'Geen van de kernproblemen is aangepakt - we hebben stagnerende productiviteit en groei, salarissen die al jaren achterblijven en een onderwijssysteem dat het tempo niet bijhoudt.'

Azione-parlementslid Giulia Pastorella voegt eraan toe dat Meloni's focus op buitenlands beleid averechts heeft gewerkt: 'Het Italiaanse electoraat is het praten over buitenlands beleid beu en zou liever over nationale politiek praten - dat is precies wat Vannacci heeft begrepen.' Ondertussen relativeert Michele Picaro, Europarlementariër van Broeders van Italië, de peilingen: 'Dit is een regering die meer gewend is te werken dan naar percentages te kijken.' Hij wijst op lagere werkloosheid, minder illegale immigratie, belastingverlagingen voor zelfstandigen en een investeringsinitiatief voor het zuiden als bewijs van vooruitgang.

Maar met een mogelijke verkiezing al in april, is Meloni aan het improviseren. Ze is overgeschakeld op harde retoriek over migratie, vooral na de toestroom van migranten uit Marokko naar de Spaanse exclave Ceuta, en ze duwt een omstreden kieswet door die een meerderheidsbonus zou geven aan elke alliantie die meer dan 42% van de stemmen haalt - een zet die critici zien als een zelfzuchtige machtsgreep. Als Vannacci blijft stijgen, zou Meloni hem voor de verkiezingen kunnen proberen in te lijven, met het risico haar gematigde aanhangers te verliezen, of ze zou na de verkiezingen een pact met hem kunnen sluiten, wat door velen zou worden gezien als een angstaanjagende ruk naar extreemrechts.

Alessandro Cattaneo van Forza Italia benadrukt echter dat Vannacci buiten de grenzen valt: 'Het zou niet mogelijk zijn om met hem te regeren ... de coalitie moet serieus blijven werken voor de rest van deze regeerperiode en de mensen beter uitleggen wat we hebben gedaan. Het beste tegengif tegen