Wetenschappers die werken aan een vroegwaarschuwingssysteem in het aardbevingsgevoelige Indonesië hebben het spirituele pad gekozen voor het ontwerpen van een netwerk van alarmen dat zelfs de meest afgelegen gemeenschappen zal bereiken: ze hopen moskeeën te gebruiken om levens te redden.

Een vijfjarige proef onderzoekt of de alomtegenwoordige luidsprekers die worden gebruikt om de oproep tot gebed uit te zenden, ook kunnen dienen als waarschuwingssirenes voor aardbevingen.

"Elke gemeenschap heeft een moskee," zegt projectleider Dr. Inoue Hiroshi, sprekend met The Guardian vanuit Indonesië. Het proefproject was het idee van de Japanse rampenwetenschapper, die zegt dat hij het idee bijna twintig jaar geleden bedacht tijdens onderzoek naar dodelijke aardbevingen op Sumatra, Indonesië.

Inoue, van het Disaster Prevention Research Institute van de Universiteit van Kyoto in Japan, werkt samen met de Indonesische regering om te beoordelen of het land een vroegwaarschuwingssysteem vergelijkbaar met dat van Japan kan implementeren.

"Ik dacht dat als Indonesië dezelfde service had en mensen de waarschuwing ontvingen voordat het schudden begon, dan zouden veel mensen onder die paar honderd niet zijn gestorven," zegt hij over een verwoestende aardbeving in 2009 in westelijk Sumatra die minstens 1.000 mensen doodde.

Het Indonesische rampenagentschap moet worstelen met enorme afstanden en moeilijk bereikbare gebieden, maar het heeft het voordeel van een al bestaand netwerk van regelmatig onderhouden luidsprekers, iets wat veel andere landen niet hebben.

Met de grootste moslimbevolking ter wereld heeft Indonesië honderdduizenden moskeeën, die vijf keer per dag de oproep tot gebed uitzenden. Het proefproject heeft al verschillende moskeeën aangesloten op zijn seismische sensornetwerk.

Voor een vroegwaarschuwingssysteem voor aardbevingen om levens te redden, zijn er twee kritieke factoren: het heeft een netwerk van alarmen nodig, en die moeten werken. "Het voordeel van een moskee-luidspreker is dat ze bestaan en goed onderhouden worden," zegt Inoue. "Voor elke rampeninfrastructuur is onderhoud de grote uitdaging ... maar de moskee-luidspreker wordt door de mensen onderhouden."

Veel moderne strategieën voor rampenparaatheid werken met mobiele telefoons, hoewel die kwetsbaar zijn omdat aardbevingen de communicatie-infrastructuur kunnen verstoren.

Het land heeft een tsunami-vroegwaarschuwingssysteem dat teruggaat tot 2008, maar het aardbevingsinitiatief zou een "doorbraak" kunnen zijn, zegt Andi Eka Sakya, senior onderzoeker bij het Indonesische overheidsagentschap National Research and Innovation Agency en het Indonesische hoofd van het gezamenlijke onderzoeksteam.

Terwijl tsunami's kustgebieden treffen en binnen minuten of zelfs uren kunnen worden voorspeld, verplaatsen aardbevingsgolven zich met ongelooflijke snelheden door de grond, en Sakya zegt dat een dorp op 50 km van het epicentrum slechts vijf tot tien seconden heeft om te reageren.

"Het is nog een prototype, en ze geven nog geen waarschuwingen aan het publiek," zegt hij. "Het uiteindelijke doel is eigenlijk om de mensen te waarschuwen zodat ze zo vroeg mogelijk kunnen reageren."

Het project, dat loopt tot 2030, onderzoekt ook het installeren van alarmsystemen in schoolluidsprekers en het gebruik van radio- en televisie-uitzendingen.

Indonesië en Japan liggen beide op de Pacifische Ring van Vuur en worden vaak getroffen door aardbevingen. Onderzoekers kijken naar hoe gedrag en overlevingsstrategieën verschillen tussen Japan en Indonesië.

In Japan richten officiële rampenrichtlijnen zich op de veelgebruikte "drop and cover"-strategie: onmiddellijk schuilen, bijvoorbeeld onder een tafel, en binnen blijven.

Daarentegen zijn laagbouw huizen in sommige ontwikkelingslanden zoals Indonesië vaak gebouwd van niet-gewapend metselwerk dat zeer kwetsbaar is voor instorting, en dus hebben mensen overleefd door naar buiten te vluchten. In sommige gevallen zijn bij twee verdiepingen tellende gebouwen in Indonesië de eerste verdieping verpletterd en de tweede verdieping relatief intact gebleven.

"De manier waarop mensen reageren is dat ze snel uit de kamer ontsnappen," zegt Inoue. "Ze weten hoe ze moeten overleven."

Omdat standaard internationaal advies niet altijd past bij fragiele gebouwen, voeren projectonderzoekers simulaties en menselijke experimenten uit om richtlijnen vast te stellen