Gezondheidsfunctionarissen in heel Afrika zijn momenteel verwikkeld in het minst benijdenswaardige spelletje epidemiologisch detectivewerk dat denkbaar is: uitzoeken hoe precies de eerste ebolapatiënt van Nigeria in meer dan tien jaar besmet is geraakt, nu de uitbraak officieel een vierde Afrikaans land heeft bereikt en iedereen maar al te graag wil weten waar het virus volgende week opduikt.

De patiënt in kwestie is de in Oeganda geboren echtgenote van een Zwitserse diplomaat in Abuja. Volgens het Zwitserse ministerie van Buitenlandse Zaken is zij niet naar de Democratische Republiek Congo gereisd, waar de uitbraak medio mei voor het eerst werd vastgesteld voordat deze zich verspreidde naar Oeganda, Kenia en nu dus Nigeria. In plaats daarvan gelooft het ministerie dat zij besmet is geraakt tijdens een reis met haar man in Oeganda. Dit spreekt eerdere verklaringen uit Oeganda tegen, waar men had gezegd dat de vrouw naar Oost-Congo was gereisd – een discrepantie die absoluut niets zal doen om de zorgen over het vermogen van de autoriteiten om een uitbraak in te dammen te sussen, een uitbraak die al wordt bestempeld als de meest geografisch verspreide in de geschiedenis.

Voor de goede orde: de Oegandese regering meldde in mei en juni ebolagevallen, voordat de WHO het land in augustus ebolavrij verklaarde. Een woordvoerder van de Oegandese regering vertelde Reuters donderdag dat Oeganda geen ebolagevallen had en dat, als dat wel zo was, het die informatie openbaar zou maken – een verklaring die ofwel geruststellend is, ofwel lichtelijk onheilspellend, afhankelijk van uw tolerantie voor officiële ontkenningen.

De Wereldgezondheidsorganisatie zegt dat het onderzoek voortduurt om de waarschijnlijke bron van besmetting vast te stellen. Ondertussen onderzoekt het Africa Centres for Disease Control and Prevention of de patiënt mogelijk in contact is gekomen met een ebolapatiënt in Kenia, aangezien beiden op 3 oktober van de luchthaven Entebbe in Oeganda zijn vertrokken, aldus dr. Wessam Mankoula, hoofd noodvoorbereiding en -respons bij de organisatie.

Catherine Smallwood, een WHO-ebolaincidentmanager in DR Congo, vertelde vrijdag via videoverbinding tijdens een VN-briefing in Genève dat WHO-personeel in DR Congo geen informatie had waaruit bleek dat de Nigeriaanse patiënt daar was geweest. Ze zei dat een link met het Keniaanse geval mogelijk was, maar dat functionarissen de timing zouden moeten vergelijken met het moment waarop de symptomen van de Nigeriaanse patiënt begonnen om te bepalen of de besmetting waarschijnlijk op de Oegandese luchthaven of elders plaatsvond.

Marion Koopmans, een Nederlandse viroloog en lid van het WHO-noodcomité voor ebola, was aanzienlijk minder overtuigd. "Ik denk dat dat zeer speculatief is, tenzij er bewijs is dat ze dezelfde ruimte deelden op een manier die dat zou kunnen verklaren," zei ze. "Toevallige aanwezigheid op dezelfde locatie, een grote luchthaven, is volgens geen enkele standaard van wat we momenteel weten een ondersteunde epidemiologische link." Met andere woorden: in de buurt staan van iemand in een luchthaventerminal is technisch gezien geen transmissiegebeurtenis.

De Nigeriaanse minister van Volksgezondheid Muhammad Ali Pate zei dat het geval in het land onder controle blijft en dat contactonderzoek doorgaat. "We proberen het in te dammen zodat het niet naar de gemeenschappen gaat. Hopelijk komt het niet zover en we werken hard om dat te waarborgen," zei Pate. Een gevoel dat, naar men zich kan voorstellen, door iedereen wordt gedeeld.

Melaku Yirga, vicevoorzitter Afrika bij Prosper Global (voorheen Mercy Corps), zei dat de bevestiging van ebola in Kenia en Nigeria de noodzaak benadrukt dat landen nauw samenwerken om verdere verspreiding te voorkomen. "Wat nu het belangrijkst is, is snelheid, het zonder vertraging delen van informatie over grenzen heen en ervoor zorgen dat eerstelijnsgezondheidswerkers en lokale organisaties de middelen hebben om snel te reageren," zei hij.

Ebola is, voor degenen die het geluk hebben geen opfrisser nodig te hebben, een zeer besmettelijke en vaak dodelijke virale ziekte die mensen en niet-menselijke primaten treft. Het verspreidt zich via lichaamsvloeistoffen of besmette materialen en veroorzaakt orgaanschade, beschadiging van bloedvaten en soms ernstige inwendige en uitwendige bloedingen.

De huidige uitbraak wordt veroorzaakt door het zeldzame Bundibugyo-virus, waarvoor geen goedgekeurde behandeling of vaccin bestaat – een detail dat erin slaagt de toch al sombere stemming nog somberder te maken.