To smutna prawda, że nigdy nie ma dość czasu, by opisać wszystkie interesujące historie naukowe, na które się natykamy. Dlatego co miesiąc wyróżniamy garść najlepszych opowieści, które prawie umknęły naszej uwadze. Czerwcowa lista zawiera wgląd w naukę piłkarskiego zwodu nożycowego; fizykę charakterystycznego zwiniętego kształtu kupy; borowy buckyball; oraz najnowszy przełom w trwającym wyzwaniu Wezuwiusza dotyczącym odczytania zwojów z Herkulanum.

W trakcie mundialu nawet naukowcy myślą o piłce nożnej (lub futbolu dla reszty świata). Na przykład jednym z powszechnych i bardzo skutecznych manewrów dryblingu jest „zwód nożycowy”, w którym gracz używa zewnętrznej części stopy, by udawać, że idzie w jedną stronę, a potem skręca w drugą. Japońscy naukowcy badali piłkarzy z uniwersytetów i gimnazjów o różnym poziomie umiejętności, aby przeanalizować dynamikę dryblingu, skupiając się na zwodzie nożycowym. Ruchy rejestrowano za pomocą szybkich kamer.

Naukowcy przyjrzeli się kilku zmiennym, w tym prędkości ciała, kinematyce stawów, odległości między graczami oraz zmianom względnej prędkości między atakującymi a obrońcami. Opisali swoje odkrycia w artykule opublikowanym w Japan Journal of Physical Education, Health and Sport Sciences. Co najważniejsze, zespół odkrył, że surowa prędkość nie jest jedynym czynnikiem w umiejętnym dryblingu. Najlepsi gracze aktywnie regulują dystans do obrońcy, utrzymując wysoką prędkość ciała. Potrafią generować wybuchowe, szybkie przyspieszenie poprzez koordynację zgięć i wyprostów kolan. Mają też minimalne uniesienie stopy i wyraźne pochylenie tułowia podczas wykonywania zwodów, dzięki czemu ich ruchy są szybsze i bardziej zwodnicze.

Według The Guardian, tegoroczny projekt piłki FIFA, Adidas Trionda, sprawia bramkarzom pewne trudności w odczytywaniu prędkości piłki i odpowiednim reagowaniu. FIFA przeszła w zeszłym roku na czteropanelową piłkę z celowo głębokimi szwami, aby zapewnić optymalną stabilność w locie i bardziej przewidywalną trajektorię. Jest również zaprojektowana tak, by lepiej działać w mokrych lub wilgotnych warunkach. Dlaczego więc bramkarze mają problem z zatrzymywaniem piłek?

Artykuł opublikowany w zeszłym miesiącu w czasopiśmie Fluids może zawierać odpowiedź. Autorzy wystrzelili piłkę Trionda przez tunel aerodynamiczny i przeanalizowali aerodynamikę. (To powszechne podejście eksperymentalne stosowane również do badania aerodynamiki baseballu.) Odkryli, że piłka poruszała się szybciej po osiągnięciu pewnej prędkości, niezależnie od tego, gdzie została uderzona. Przypisują to tak zwanemu „kryzysowi oporu”, czyli punktowi, w którym przepływ powietrza wokół piłki zmienia się z gładkiego laminarnego na turbulentny. Powstałe zakłócenie oporu sprawia, że piłka porusza się szybciej, więc nie zwalnia tak, jak bramkarze są przyzwyczajeni oczekiwać. Uderzenie piłki w szew zmniejsza opór, a efekt jest mniej prawdopodobny na większych wysokościach.

Wyzwanie Wezuwiusza to trwający projekt, który wykorzystuje „cyfrowe rozwijanie” i crowdsourcingowe uczenie maszynowe do odczytania pierwszych liter z wcześniej nieczytelnych starożytnych zwojów znalezionych w rzymskiej willi w Herkulanum. Ponad 660 zwojów pozostało pogrzebanych pod wulkanicznym błotem, aż do ich wydobycia w XVIII wieku z jednego pomieszczenia, które archeolodzy uważają za osobistą bibliotekę roboczą epikurejskiego filozofa Filodema. Mocno osmalone, zwinięte zwoje były tak kruche, że długo sądzono, iż nigdy nie będą czytelne, ponieważ nawet dotknięcie mogło spowodować ich rozpad.

W 2023 roku Wyzwanie Wezuwiusza przyznało pierwszą nagrodę za odczytanie pierwszych liter, a w następnym roku projekt przyznał główną nagrodę w wysokości 700 000 dolarów za stworzenie pierwszego czytelnego tekstu. W zeszłym roku udało się wygenerować pierwsze zdjęcie rentgenowskie wnętrza zwoju (PHerc. 172) przechowywanego w Bibliotekach Bodlejańskich Uniwersytetu Oksfordzkiego – we współpracy z Wyzwaniem Wezuwiusza. Atrament zwoju ma unikalną chemię.