De Wereldgezondheidsorganisatie staat tegenover een zeldzame ebola-uitbraak in de Democratische Republiek Congo en Oeganda, en heeft besloten dat het beste wapen is - tromgeroffel - vertrouwen van de gemeenschap. Want, zo blijkt, je kunt een virus niet stoppen als iedereen te bang is om toe te geven dat ze het misschien hebben.

De uitbraak, veroorzaakt door de Bundibugyo-stam, heeft al 51 bevestigde gevallen opgeleverd in de Congolese provincies Ituri en Noord-Kivu, met bijna 600 vermoedelijke gevallen en 139 vermoedelijke doden tot nu toe. Twee gevallen zijn ook opgedoken in Kampala, Oeganda. De WHO beoordeelde het risico als hoog op nationaal en regionaal niveau, maar laag wereldwijd, en haar noodcomité oordeelde dat dit niet helemaal kwalificeert als een pandemische noodsituatie - wat, gezien de recente geschiedenis, een zekere opluchting is.

Hier is het addertje onder het gras: er is geen goedgekeurd vaccin of specifieke behandeling voor deze specifieke stam. De Zaire-stam, die frequentere en virulentere uitbraken veroorzaakt, heeft vaccins en therapieën. De Bundibugyo-stam? Niet echt. Dus leunt de WHO zwaar op snelle respons en betrokkenheid van de gemeenschap, met inzet van experts en medische apparatuur met hulp van MONUSCO, WFP en Artsen zonder Grenzen. Meer dan 11 ton aan apparatuur is al verscheept naar Bunia.

Dr. Marie Roseline Belizaire, de WHO-nooddirecteur voor Afrika, vatte de strategie samen: “Elke noodsituatie, elke epidemie begint in een gemeenschap en eindigt in een gemeenschap. Als we dit vertrouwen van de gemeenschap niet hebben, zullen welke acties we ook ondernemen, niet worden geaccepteerd.” De WHO hanteert een participatieve aanpak - niet dicteren van wetenschap, maar samenwerken met de lokale bevolking, want blijkbaar werkt dat beter dan opdagen met klemborden en mensen vertellen wat ze moeten doen.

De regio is een logistieke nachtmerrie: onveiligheid, bevolkingsverplaatsing en hoge mobiliteit vanuit mijnbouwgebieden bemoeilijken opsporing van gevallen, contactonderzoek en inperking. De WHO put uit ervaring met de ebola-uitbraak van 2018-2020 in dezelfde regio, die werd ingedamd ondanks vergelijkbare chaos. Dan is er nog de delicate taak om gemeenschappen uit te leggen dat het vaccin dat ze voor de Zaire-stam kregen, hen niet zal beschermen tegen deze. Ongemakkelijk.

Ondertussen worden eenvoudige maatregelen gepromoot: vermijd contact met lichaamsvloeistoffen van zieke of overleden mensen, was handen en meld symptomen zoals hoge koorts, vermoeidheid, spierpijn, braken of diarree. Gezondheidswerkers hebben bescherming nodig, en patiënten hebben bescherming nodig tegen stigma. En in hemelsnaam, zegt Dr. Belizaire, vertrouw op officiële informatie en vermijd geruchten, die “de respons echt kunnen compliceren en hun levens in gevaar kunnen brengen.”