Een groep vooraanstaande internationale experts heeft een bescheiden voorstel voor de Wereldgezondheidsorganisatie: verklaar de klimaatcrisis tot een wereldwijde noodsituatie voor de volksgezondheid, voordat er nog miljoenen mensen onnodig sterven. De onafhankelijke pan-Europese commissie voor klimaat en gezondheid, bijeengeroepen door de WHO zelf, concludeerde dat de klimaatcrisis zo'n wereldwijde bedreiging voor de gezondheid vormt dat de WHO deze moet uitroepen tot "een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang" (Pheic).
Het rapport van de commissie, dat zondag aan Europese ministers wordt gepresenteerd voordat de wereldgezondheidsvergadering van de WHO maandag begint, stelt dat de internationale verspreiding van vectorziekten zoals dengue en chikungunya, samen met de gezondheidseffecten van extreme weersomstandigheden, opwarming van de aarde, voedselonzekerheid en luchtvervuiling, een Pheic noodzakelijk maken. Pheics zijn het hoogste niveau van gezondheidsalarm, voorheen voorbehouden aan infectieziekten zoals Covid en Mpox. Hoewel het uitroepen ervan de klimaatverandering niet in zijn eentje zal stoppen, zou het wel het soort gecoördineerde internationale reactie op gang brengen dat de omvang van de gezondheidscrisis vereist, maar tot nu toe niet is gerealiseerd.
Katrín Jakobsdóttir, voormalig premier van IJsland en voorzitter van de commissie, zei tegen de Guardian: "De klimaatcrisis is misschien geen pandemie, maar het is nog steeds een noodsituatie voor de volksgezondheid die de gezondheid en het voortbestaan van de mensheid bedreigt. En als we niet sneller en uitgebreider handelen, kunnen nog vele miljoenen mensen sterven of te maken krijgen met levensveranderende ziekten." Sir Andrew Haines, hoogleraar milieuverandering en volksgezondheid aan de London School of Hygiene & Tropical Medicine en chief scientific adviser van de commissie, merkte op dat de WHO klimaatverandering al heeft erkend als een grote bedreiging voor de wereldwijde gezondheid, maar voegde eraan toe: "Wat we vragen is een stap verder."
De commissie drong er ook bij regeringen op aan te stoppen met het subsidiëren van fossiele brandstoffen, die in Europa alleen al direct verantwoordelijk zijn voor 600.000 vroegtijdige sterfgevallen per jaar. De regio geeft ongeveer €444 miljard (£387 miljard) per jaar uit aan subsidies voor olie- en gasproductie, aldus het rapport. In 12 Europese landen overschreden de subsidies voor fossiele brandstoffen in 2023 de 10% van de nationale gezondheidsuitgaven, en in vier landen overschreden ze het totale gezondheidsbudget. "Dit is geen duurzaam energiebeleid. Het is eigenlijk meer een falen van de volksgezondheid," zei Jakobsdóttir, eraan toevoegend dat nieuwe subsidies en hernieuwde boringen in de nasleep van de Iran-crisis "catastrofaal voor de gezondheid" zouden zijn.
Het rapport riep ook op tot maatregelen om desinformatie aan te pakken, meer gebruik van nationale klimaatgezondheidseffectbeoordelingen, en erkenning dat klimaatverandering ook een geestelijke gezondheidscrisis is. Jakobsdóttir bood een eenvoudige strategie: "Maak het persoonlijk. Klimaatverandering gebeurt niet ergens anders, bij iemand anders, in de toekomst. Het verkort nu levens in Europese steden. Het vult ziekenhuizen. Het veroorzaakt angst, stress en andere psychische problemen."
Dr. Hans Kluge, regionaal directeur van de WHO voor Europa, reageerde door op te merken dat conflicten in Oekraïne en het Midden-Oosten hebben laten zien wat afhankelijkheid van fossiele brandstoffen echt betekent: "niet alleen hogere rekeningen, maar overbelaste of kapotte gezondheidsstelsels, verstoorde voedsel- en brandstofvoorzieningen en samenlevingen onder druk." Hij beloofde klimaatverandering te behandelen als de gezondheidsnoodsituatie die het is in de 53 lidstaten van de WHO-regio Europa. Johan Rockström, directeur van het Potsdam Institute for Climate Impact Research, verwelkomde het rapport en wees op "meerdere planetaire grenzen" die worden overschreden als voldoende wetenschappelijk bewijs voor de verklaring.