Wetenschappers hebben ontdekt dat vlinders en motten al 120 miljoen jaar van dezelfde genetische spiekbrief afkijken, wat bewijst dat evolutie minder willekeurig is en meer op een luie student lijkt die de aantekeningen van vorig semester hergebruikt.

Wetenschappers hebben bewijs gevonden dat evolutie al meer dan 120 miljoen jaar dezelfde genetische 'spiekbrief' gebruikt, wat suggereert dat het leven op aarde misschien iets voorspelbaarder is dan je middelbare schoolbioloog je deed geloven.

Een internationaal team onder leiding van de Universiteit van York en het Wellcome Sanger Institute richtte hun aandacht op vlinders en motten uit Zuid-Amerikaanse regenwouden. Deze soorten, hoewel slechts in de verte verwant, delen opvallend gelijkmatige vleugelpatronen die 'eet me niet' schreeuwen naar roofdieren - een fenomeen dat mimicry wordt genoemd. De onderzoekers identificeerden welke genen deze gedeelde kleurpatronen controleren bij zeven in de verte verwante soorten. Tot hun verbazing vertrouwden zowel vlinders als motten herhaaldelijk op dezelfde twee genen, ivory en optix, om bijna identieke waarschuwingskleuren te produceren.

In plaats van te sleutelen aan de genen zelf, prutste evolutie aan regulerende elementen - genetische 'schakelaars' die bepalen wanneer en waar die genen worden aangezet. Bij vlinders werden deze schakelaars op vergelijkbare manieren aangepast bij verschillende soorten. De mot gooide echter een curvebal: hij gebruikte een inversiemechanisme (een groot stuk DNA dat achterstevoren wordt gedraaid) dat sterk lijkt op een strategie die bij een van de vlindersoorten wordt gezien.

Professor Kanchon Dasmahapatra van de Universiteit van York zei: 'Convergente evolutie, waarbij veel niet-verwante soorten onafhankelijk van elkaar dezelfde eigenschap ontwikkelen, komt veel voor in de levensboom. Maar we krijgen zelden de kans om de genetische basis van dit fenomeen te onderzoeken.' Hij voegde eraan toe dat vlinders en motten al sinds het tijdperk van de dinosauriërs dezelfde genetische trucs gebruiken - wat geruststellend of teleurstellend is, afhankelijk van je kijk op creativiteit.

De bevindingen, gepubliceerd in het tijdschrift PLoS Biology, suggereren dat evolutie niet altijd willekeurig is. In plaats daarvan kan het terugkerende genetische paden volgen. Professor Joana Meier van het Wellcome Sanger Institute merkte op: 'Deze in de verte verwante vlinders en de mot zijn allemaal giftig en smaken vies voor vogels die ze proberen te eten. Ze lijken erg op elkaar omdat, als vogels al hebben geleerd dat een specifiek kleurpatroon betekent "niet eten, we zijn giftig", het voordelig is voor andere soorten om dezelfde waarschuwingskleuren te vertonen.'

Begrijpen dat evolutie vaak gevestigde genetische routes volgt, zou wetenschappers kunnen helpen anticiperen op hoe soorten kunnen reageren op veranderende omgevingen of klimaatschommelingen. Als de natuur de neiging heeft om dezelfde biologische oplossingen te hergebruiken, kan het voorspellen van toekomstige aanpassingen haalbaarder worden - wat geweldig nieuws is voor iedereen die graag weet wat er gaat komen, evolutionair gezien.