Het Atlantisch regenwoud van Brazilië, het meest geplaagde bioom van het land en thuis voor 80% van de bevolking – waaronder Rio de Janeiro en São Paulo – heeft de laagste ontbossingscijfers geboekt sinds het begin van de registratie 40 jaar geleden. In 2025 verloor het bos 8.658 hectare, de eerste keer dat de jaarlijkse tol onder de 10.000 hectare is gedaald sinds 1985. Milieuactivisten vieren voorzichtig feest en suggereren dat dit de weg kan vrijmaken voor 'nul ontbossing' binnen enkele jaren, maar ze wijzen snel op de potentiële valkuilen die de trend kunnen doen keren.

Een van die valkuilen is de zogenaamde 'verwoestingswet' die onlangs door het Braziliaanse congres is goedgekeurd en de milieuwetgeving drastisch verzwakt. De andere is de mogelijkheid dat een extreemrechtse regering terugkeert bij de presidentsverkiezingen in oktober, waarbij Flávio Bolsonaro – senator en zoon van voormalig president Jair Bolsonaro – nek-aan-nek ligt met de huidige president Luiz Inácio Lula da Silva. 'Het is een zeer zorgwekkend scenario,' zei Luís Fernando Guedes Pinto, uitvoerend directeur van de NGO SOS Mata Atlântica, waarschuwend dat een overwinning van Bolsonaro kan betekenen dat Brazilië zijn kans om een wereldwijde milieuleider te zijn verspeelt. Tijdens het bewind van de oudere Bolsonaro (2019-2023) schoot de ontbossing omhoog en viel een goudkoers inheemse gronden binnen – een lot dat velen vrezen dat zich kan herhalen als zijn zoon, die heeft gezworen hetzelfde draaiboek te volgen, de macht overneemt.

De nieuwe gegevens, donderdag vrijgegeven, komen van twee monitorsystemen die worden beheerd door SOS Mata Atlântica en partners. Een, dat vier decennia beslaat, toonde een daling van 40% in ontbossing van 2024 tot 2025, van 14.366 naar 8.658 hectare – een schril contrast met de meer dan 20.000 hectare die jaarlijks verloren ging tijdens de laatste twee jaar van Bolsonaro. De andere, een nieuwer systeem dat sinds 2022 volgt, registreerde een daling van 28% van 53.303 naar 38.385 hectare, het laagste in zijn korte geschiedenis. Het verschil, legt de NGO uit, komt door de gebruikte satellieten: de nieuwere is preciezer, de oudere biedt een langer historisch perspectief.

Ondanks de vooruitgang merkt Pinto op dat 'ontbossing nog steeds hoog is' in het bioom, en benadrukt dat 'in het Atlantisch regenwoud elk verloren fragment een groot verschil maakt.' Het bioom is het op twee na grootste van Brazilië, na de Amazone en de Cerrado-savanne, maar het is verreweg het meest verstedelijkt en aangetast – slechts 24% van de oorspronkelijke bosbedekking is overgebleven, vergeleken met 80% van de Amazone en 50% van de Cerrado. Toch, als de huidige neerwaartse trend aanhoudt – gedreven door publieke druk, maatschappelijke mobilisatie, milieubeleid en handhaving – gelooft Pinto dat het bos binnen drie jaar 'nul ontbossing' kan bereiken.

In de weg staat de nieuwe wet, algemeen beschouwd als de grootste klap voor de Braziliaanse milieuwetgeving sinds vergunningverlening in de jaren 80 een wettelijke vereiste werd. Lula sprak er een veto over uit, maar een grotendeels conservatief congres vernietigde die veto's eind 2025. De wet schrapt de vereiste van goedkeuring van het federale milieuagentschap voordat staten ontbossing kunnen toestaan, waardoor beslissingen volledig aan lokale autoriteiten worden overgelaten – een stap die nu wordt aangevochten bij het hooggerechtshof. Malu Ribeiro, directeur openbaar beleid bij SOS Mata Atlântica, noemde de wet een 'vervorming' die Brazilië op gespannen voet zet met het Akkoord van Parijs en klimaatrampen kan verergeren. 'Het verzwakken van beschermingsinstrumenten nu brengt alles in gevaar waar we jaren aan hebben gebouwd,' voegde ze eraan toe.