In januari 2022 gooide de onderwatervulkaan Hunga Tonga-Hunga Ha'apai in de Stille Zuidzee een van de grootste driftbuien in de moderne geschiedenis. Maar terwijl iedereen druk was met het gapen naar de as en schokgolven, hebben wetenschappers nu ontdekt dat de uitbarsting ook een nette atmosferische goocheltruc uithaalde: het verwijderde gedeeltelijk methaan, een krachtig broeikasgas, uit de lucht. Onderzoekers zeggen dat de bevinding uiteindelijk kan helpen bij het ontwikkelen van nieuwe strategieën om de opwarming van de aarde te vertragen, want niets zegt 'klimaatoplossing' als een enorme vulkanische explosie.

Met behulp van satellietwaarnemingen detecteerden wetenschappers ongewoon hoge niveaus van formaldehyde in de enorme vulkanische pluim. Dat trok hun aandacht omdat formaldehyde is wat er gebeurt wanneer methaan in de atmosfeer afbreekt - als een bonnetje van een plaats delict. "Toen we de satellietbeelden analyseerden, waren we verrast om een wolk te zien met een recordhoge concentratie formaldehyde. We konden de wolk 10 dagen volgen, helemaal tot Zuid-Amerika. Omdat formaldehyde maar een paar uur bestaat, toonde dit aan dat de wolk continu methaan moet hebben vernietigd gedurende meer dan een week," legt Dr. Maarten van Herpen van Acacia Impact Innovation BV uit, eerste auteur van de studie gepubliceerd in Nature Communications. "Het is bekend dat vulkanen methaan uitstoten tijdens uitbarstingen, maar tot nu toe was het niet bekend dat vulkanische as ook in staat is om deze vervuiling gedeeltelijk op te ruimen," voegt hij eraan toe, in wat misschien wel het meest achterbakse compliment ooit aan een vulkaan is.

De onderzoekers denken dat de uitbarsting een zeldzaam chemisch proces activeerde dat ze eerder in een heel andere omgeving hadden geïdentificeerd. In eerder onderzoek gepubliceerd in 2023 ontdekten wetenschappers dat stof dat van de Sahara-woestijn over de Atlantische Oceaan waait, kan combineren met zout uit zeespray om kleine deeltjes te creëren, zogenaamde ijzerzout-aerosolen. Wanneer zonlicht deze deeltjes raakt, komen chlooratomen vrij, die vervolgens reageren met methaan en het helpen afbreken. De ontdekking veranderde aanzienlijk het begrip van wetenschappers van atmosferische chemie in de troposfeer. "Wat nieuw is - en volledig verrassend - is dat hetzelfde mechanisme lijkt voor te komen in een vulkanische pluim hoog in de stratosfeer, waar de fysieke omstandigheden volledig anders zijn," zegt professor Matthew Johnson van de afdeling Scheikunde aan de Universiteit van Kopenhagen. Tijdens de Tonga-uitbarsting werden enorme hoeveelheden zout zeewater de stratosfeer in geblazen samen met vulkanische as, en onderzoekers denken dat zonlicht dat met dit mengsel interageert, zeer reactief chloor creëerde dat vervolgens hielp bij het vernietigen van methaan dat tijdens de uitbarsting vrijkwam. De ongewoon hoge formaldehyde-niveaus dienden als bewijs dat methaanafbraak plaatsvond.

De ontdekking suggereert ook dat wetenschappers mogelijk het wereldwijde methaanbudget moeten heroverwegen, dat schat hoeveel methaan de atmosfeer van de aarde binnenkomt en verlaat. "We weten nu dat atmosferisch stof - bijvoorbeeld van een vulkaanuitbarsting - het methaanbudget beïnvloedt. Omdat stof niet eerder in aanmerking is genomen, is het belangrijk dat we de gegevens corrigeren waarop deze schattingen zijn gebaseerd," zegt Matthew Johnson. Methaan is verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de huidige opwarming van de aarde, en over een periode van 20 jaar vangt het ruwweg 80 keer meer warmte dan CO2. In tegenstelling tot koolstofdioxide blijft methaan echter niet eeuwen hangen; het breekt meestal binnen ongeveer 10 jaar af. Vanwege de kortere atmosferische levensduur kan het verminderen van methaanvervuiling relatief snel klimaatvoordelen opleveren. Wetenschappers beschrijven methaanreductie soms als een 'noodrem' voor klimaatverandering, hoewel onderzoekers benadrukken dat het verminderen van CO2-uitstoot cruciaal blijft voor stabiliteit op lange termijn.

Het team zegt dat de bevindingen kunnen helpen bij het bevorderen van inspanningen om kunstmatig de verwijdering van methaan uit de atmosfeer te versnellen. Wetenschappers over de hele wereld onderzoeken momenteel verschillende mog