De Poolse premier Donald Tusk heeft de oprichting aangekondigd van een nationaal gedenkteken voor slachtoffers van wat Polen een 'genocide gepleegd door Oekraïense nationalisten' noemt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Sprekend op de verjaardag van het 'bloedbad' van Wolhynië - een Pools grondgebied in het door Duitsland bezette Polen, nu deel van Oekraïne, bekend als Wolyn - herinnerde Tusk aan de moord op zo'n 100.000 etnische Polen door het Oekraïense Opstandelingenleger (UPA) in 1943-45. Velen in Oekraïne zien de UPA als helden die vochten voor onafhankelijkheid van de Sovjet-Unie, nazi-Duitsland en de Poolse autoriteiten, wat een historisch meningsverschil creëert dat al tientallen jaren ettert. Naar schatting zijn ook tot 10.000 Oekraïense burgers gedood bij de gebeurtenissen.

Tusk, met een duidelijke voorliefde voor poëtische tegenstrijdigheden, verklaarde: 'Waarheid is onze plicht jegens de slachtoffers, maar ook een manier om een pijnlijk verleden te overwinnen ten behoeve van een betere toekomst. Herinnering mag niet de dienaar van haat zijn. Het antwoord op nationalisme kan niet meer nationalisme zijn.' Hij drong er bij Oekraïne op aan 'deze waarheid te omarmen' als het wil toetreden tot de Europese Unie - een niet-zo-subtiele diplomatieke por.

De spanningen zijn recentelijk opgelopen: vorige maand werd de Oekraïense president Volodymyr Zelensky ontdaan van Polens hoogste staatsonderscheiding nadat hij een Oekraïense militaire eenheid naar de UPA had vernoemd. De Poolse president Karol Nawrocki benadrukte dat de ruzie de steun van Polen aan Oekraïne tegen de Russische grootschalige invasie die in 2022 begon, niet zou beïnvloeden. Drie voormalige Oekraïense presidenten gaven hun Orde van de Witte Adelaar terug uit solidariteit met Zelensky, want niets zegt solidariteit als het teruggeven van medailles.

In zijn zaterdagse videotoespraak merkte Zelensky op dat vertegenwoordigers van beide landen gezamenlijke gebeden hielden voor de slachtoffers. 'Oekraïne doet zijn deel om eerlijk de feiten vast te stellen over degenen die in die jaren zijn gedood,' zei hij, alvorens over te schakelen naar het heden: 'We mogen niet vergeten dat nu... Oekraïne en Polen één gemeenschappelijke dreiging hebben, en dit is een dodelijke dreiging voor onze onafhankelijkheid, voor onze staten, voor elke stad, voor elk dorp, en deze dreiging heet Rusland.' Want niets verenigt zo als een gemeenschappelijke vijand - vooral een die je momenteel binnenv alt.