Het is een waarheid als een koe onder oceanografen dat er nauwkeurigere kaarten bestaan van het oppervlak van de maan en Mars dan van de diepe oceaanbodem. Dat geldt zeker voor de Bismarckzee, een relatief diep waterlichaam ten noorden van Papoea-Nieuw-Guinea. Het is een oceaanbekken met een geologisch complexe zeebodem vol breuken, vulkanische kenmerken, kloven, steile hellingen en actieve subductie- en spreidingszones op dieptes die hogeresolutie sonarkartering uitdagend maken.

Toen satellieten op 8 mei 2026 tekenen detecteerden van een onverwachte onderzeese vulkaanuitbarsting in de centrale Bismarckzee, werden vulkanologen geconfronteerd met de realiteit dat er geen hogeresolutiekaarten van het gebied beschikbaar waren en dat er relatief weinig bekend is over de diepwateruitbarstingsomgeving. De nieuwe uitbarsting vindt vermoedelijk plaats langs de Titan Ridge, ongeveer 16 kilometer (10 mijl) ten zuidoosten van de locatie van een onderzeese uitbarsting in 1972. Er is echter weinig duidelijkheid of consensus onder wetenschappers over welk vulkanisch kenmerk precies uitbarst, de oorspronkelijke diepte van de momenteel actieve opening, of wanneer het voor het laatst uitbarstte.

"Het goede nieuws is dat er enorme mogelijkheden zijn om te verkennen en te leren met behulp van zowel overheids- als commerciële satellietplatforms die al in een baan om de aarde zijn," zei Jim Garvin, de hoofdwetenschapper bij NASA's Goddard Space Flight Center. Want niets zegt 'kans' als een plotselinge, ongenode geologische driftbui.

Wat wel bekend is, is dat seismometers op 8 mei een kleine zwerm aardbevingen detecteerden, kort daarna gevolgd door duidelijke tekenen van een onderzeese uitbarsting in satellietwaarnemingen. Vanaf 9 mei legden NASA's Aqua- en Terra-satellieten optische beelden vast van witte, stoomrijke vulkanische pluimen die de atmosfeer in stegen, terwijl de oceaankleursensor op NASA's PACE (Plankton, Aerosol, Cloud, Ocean Ecosystem) satelliet verkleurd en verstoord water rond de uitbarstingslocatie onthulde.

Andere satellieten observeerden aspluimen die enkele kilometers de atmosfeer in schoten. Hogeresolutiebeelden van de Sentinel-2 van het Europees Ruimteagentschap en de NASA/USGS Landsat 9-satellieten, respectievelijk verkregen op 10 en 11 mei, legden gedetailleerde beelden vast van activiteit nabij het wateroppervlak. De rechterafbeelding bovenaan de pagina toont dezelfde scène in valse kleuren (banden 7-6-5), met de inzet die de infraroodsignatuur van de uitbarsting benadrukt. Op 12 mei detecteerde VIIRS (Visible Infrared Imaging Radiometer Suite) op Suomi NPP thermische anomalieën die ruwweg zeven vierkante kilometer besloegen.

"Er moet veel heet materiaal nabij het oppervlak zijn om zoveel thermische anomalieën te genereren," zei Simon Carn, een vulkanoloog aan Michigan Tech. "Dit wijst op een vrij ondiepe uitbarstingsopening - veel ondieper dan wat de bestaande bathymetrie suggereert, die waterdieptes van enkele honderden meters of meer aangeeft." Met andere woorden, de vulkaan volgt de kaart niet, omdat de kaart blijkbaar een suggestie is.

Optische satellietbeelden tonen intense activiteit in het nabije-oppervlaktewater, waaronder grote pluimen verkleurd water en wijdverspreide stoom- en asopeningen. Zowel medium- als hogeresolutiesensoren - van zowel overheidsbronnen als commerciële satellietbedrijven - hebben de afgelopen dagen beelden vastgelegd van uitgestrekte puimsteenvlotten (drijvend vulkanisch gesteente) die lange banden vormen in de oppervlaktestromingen.

"We wachten nu reikhalzend uit of er een nieuw eiland geboren gaat worden - iets wat we zelden met satellieten hebben kunnen observeren terwijl het gebeurt," zei Garvin. Als er een nieuw eiland opduikt, zullen vulkanologen het nauwlettend in de gaten houden om te zien hoe het evolueert. Het zou een tufkegel kunnen vormen met een langlevende krateropening, of het zou snel kunnen instorten en eroderen. De uitbarsting kan ook een veel explosievere wending nemen als zeewater zijn weg vindt naar de ondiepe magmakamer die is opgestegen in de groeiende onderwaterstructuur.

Tot nu toe is de uitbarsting veel minder explosief geweest dan andere recente onderzeese uitbarstingen, zoals die bij Hunga Tonga-Hunga Ha'apai in 2022 en Fukutoku-Oka