Het Noorse Nobelcomité heeft de Nobelprijs voor de Vrede 2026 toegekend aan Navanethem "Navi" Pillay, een advocate en juriste die decennialang de radicale suggestie heeft gedaan dat oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide misschien toch vervolgd zouden moeten worden. Voorzitter Jørgen Watne Frydnes maakte de beslissing bekend en prees Pillay omdat zij met "uitzonderlijke moed en integriteit" de weg heeft gewezen "naar een meer omvattende wereldwijde rechtsorde".

Pillay werd geboren in een familie van Indiase Tamil-afkomst onder het apartheidsregime in Durban, Zuid-Afrika, en werd advocate en juridisch pionier in de confrontatie met diepgewortelde structurele discriminatie, segregatie en uitsluiting. Een rode draad loopt van haar vroege werk waarin zij Nelson Mandela en anderen verdedigde die tegen apartheid opstonden, tot haar dienst als rechter in enkele van de belangrijkste internationale rechtszaken van onze tijd.

In een video van het moment waarop zij van de prijs hoorde, liep Pillay een kamer binnen onder applaus, leek oprecht verbijsterd en grapte vervolgens: "Als jullie nog wat harder klappen, deel ik deze prijs misschien met Trump." Het was, naar Nobelmaatstaven, een comedyroutine van historische proporties.

Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen feliciteerde Pillay en zei dat "weinigen hun leven zo aan rechtvaardigheid, vrede en menselijke waardigheid hebben gewijd" als zij. "Van het geweld van de apartheid in Zuid-Afrika tot de gruwelen van de Rwandese genocide heeft zij enkele van de donkerste hoofdstukken van de mensheid onder ogen gezien," zei Von der Leyen. "Zij heeft de brutaliteit van onrecht in de ogen gekeken en nooit weggekeken. Zij is de verdediger van de vervolgden, de kwetsbaren, de stemlozen en de uitgeslotenen. Van de rechtsstaat boven het recht van de sterkste." Zij voegde eraan toe dat in een wereld die rechtvaardigheid meer dan ooit nodig heeft, Pillays "moed en morele helderheid een kostbaar kompas" zijn.

Ook het mensenrechtenbureau van de Verenigde Naties verwelkomde het nieuws. Woordvoerster Shabia Mantoo zei tegen verslaggevers in Genève: "Het is geweldig nieuws, we hebben meer toewijding en inzet voor mensenrechten nodig. We hopen dat het anderen zal aanmoedigen en blijven aanmoedigen en inspireren om zich uit te spreken ter bescherming en bevordering van de mensenrechten van alle mensen wereldwijd."

Frydnes werd herhaaldelijk gevraagd waarom de prijs naar een persoon ging en niet naar een internationaal hof of een breder orgaan. Hij zei herhaaldelijk dat Pillay "decennialang, tot op de dag van vandaag, aan de spits staat van de ontwikkeling van het internationaal recht" en de juiste ontvanger is. "Dit is een boodschap dat het internationaal recht en zijn instellingen de hoeksteen zijn van een vreedzamere wereld," zei hij. "Dus natuurlijk hopen we dat deze prijs ook de instellingen zal versterken, de individuen, niet alleen Navi Pillay, maar vooral zij." Hij noemde haar "een van de moedigste en belangrijkste juridische experts van onze tijd".

Gevraagd of de prijs een boodschap stuurt naar degenen die internationale hoven in twijfel trekken of sanctioneren, waaronder het Internationaal Gerechtshof, dat onder meer directe druk en sanctiedreigingen uit de VS heeft ondervonden, antwoordde Frydnes zonder aarzelen: "Dit is beslist een boodschap aan degenen die het internationale systeem, het internationale op regels gebaseerde systeem en de instellingen aanvallen en ondermijnen."

Verbazingwekkend genoeg zei Frydnes dat het comité Pillay niet heeft kunnen bereiken. "Als je een Noors nummer ziet bellen, neem alsjeblieft op. Ik zou heel graag snel met je praten." Het comité lijkt haar nummer te hebben. Ze neemt gewoon niet op. Begrijpelijk.

Ter toelichting op de beslissing zei Frydnes dat "het systeem van internationaal recht onder enorme druk staat, en zijn instellingen worden aangevallen. We zien een verschuiving naar machts politiek ten koste van juridische kaders en wereldwijd respect voor recht en rechtvaardigheid. Telkens wanneer macht het recht overvleugelt, ondermijnt dat stabiliteit, vertrouwen en vreedzaam samenleven." Het comité, zei hij, "wil de wereld eraan herinneren dat de rechtsstaat, nationaal en internationaal, ten grondslag ligt aan het systeem dat we hebben opgezet om vrede te waarborgen en conflicten zonder geweld op te lossen. De geschiedenis heeft aangetoond dat een wereld die zonder de r