In een verbluffende vertoning van verantwoordelijkheid die slechts 30 jaar duurde, heeft een Nederlandse rechtbank een 66-jarige Nederlands-Rwandese man, alleen geïdentificeerd als Eugene N, veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf voor zijn rol in de Rwandese genocide van 1994. De rechter, vermoedelijk met een stalen gezicht, verklaarde dat N handelde met 'genocidale bedoelingen' - een uitdrukking die destijds echt een rode vlag had moeten zijn.

N werd schuldig bevonden aan oorlogsmisdaden en genocide, waaronder de charmante feesttruc van het gooien van een handgranaat in een menigte Tutsi's die onderdak zochten in een voetbalstadion. Want niets zegt 'sportiviteit' als een levend explosief. De rechtbank in Den Haag hoorde dat N, een lokale bestuurder in Mbazi, Zuid-Rwanda, toezicht hield op ongeveer 1.000 mensen en 'in hoog aanzien stond' - wat maar weer bewijst dat hoog aanzien niet altijd hoge moraal betekent.

In het stadion instrueerde N Hutu's om te voorkomen dat Tutsi's zouden ontsnappen. Degenen die binnen zaten opgesloten, werden bekogeld met stenen, beschoten en er werden granaten naar gegooid. Overlevenden werden vervolgens afgemaakt met knuppels en machetes. Het is het soort grondigheid dat je zou verwachten van een kwaliteitscontrolemanager, behalve dat het product mensenlevens waren.

Rwanda had al in 2014 om uitlevering van N gevraagd, maar Nederland, altijd de onafhankelijke denkers, besloot een eigen onderzoek in te stellen. Dat onderzoek, dat in 2020 begon, omvatte interviews met meer dan 30 getuigen, wat culmineerde in de arrestatie van N in 2024. Want uitgestelde gerechtigheid is gerechtigheid, alleen met meer papierwerk.

N ontkende alle aanklachten en beweerde dat hij een slachtoffer was dat familie verloren had in 'die verschrikkelijke gebeurtenissen.' Zijn advocaten beschreven hem als 'een gebroken man' wiens wonden weer opengereten waren - want niets zegt trauma als beschuldigd worden van genocide. Ze vroegen om vrijspraak op alle punten, maar de rechtbank sprak hem alleen vrij van aanzetten tot genocide, wat is alsof je wordt vrijgesproken van een eikel zijn terwijl je veroordeeld bent voor massamoord.

In haar uitspraak stelde de rechtbank: 'Alleen een levenslange gevangenisstraf doet recht aan het immense lijden dat is toegebracht aan de slachtoffers en de nabestaanden.' Een sentiment dat 30 jaar geleden misschien meer tijdig was geweest, maar beter laat dan nooit.

Het verdedigingsteam van N heeft aangekondigd dat ze 'bijna zeker in beroep zullen gaan', want in de wereld van strafverdediging is er altijd een kans dat de verjaringstermijn voor gezond verstand nog niet is verstreken.

In ander nieuws blijft de genocide van 1994, waarbij naar schatting 800.000 etnische Tutsi's en gematigde Hutu's in 100 dagen werden gedood, de wereld achtervolgen met zijn brute efficiëntie. Maar tenminste één man wordt nu geconfronteerd met de gevolgen, ook al duurde het drie decennia en een Nederlandse omweg om daar te komen.